Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
ENGLISH
- VIETNAMESE ANH VIỆT
Thiện
Phúc
I
I (jap):
Manas (skt)—Mind—Will—See Mind and Consciousness.
I am
better than…: Thắng mạn—Tôi tốt hơn—See Three dharmas (XIX).
I am
equal to…: Đẳng mạn—Tôi bằng—See Three dharmas (XIX).
I am
not so bad as others: Ngã Liệt Mạn—Khởi tâm kiêu mạn cho rằng
mình không đến nỗi tệ như người khác—See Nine forms of
pride.
I am
worse than…: Ty liệt mạn—Tôi tệ hơn—See Three dharmas (XIX).
I have
already become Buddha, you all (all sentient beings) would become Buddha
too: Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành.
Iccha
(skt): Ao ước—Wish—Desire.
Icchantika
(skt): Xiển đề—Icchantika is a Sanskrit word which means “incomplete
faith” and “lacking good roots.” A class of beings who have cut off
all their virtuous roots (kusala mula) and so have no hope of attaining
buddhahood. The status of icchantikas was once an important topic of debate
in East Asian Buddhism, with some groups claiming that they are unable
to attain liberation, while others asserted that all beings, including
icchantikas, have the buddha-nature, and so the virtuous roots may be re-established—Xiển
đề là tiếng Phạn có nghĩa là “tín bất cụ” (hay không
đủ niềm tin) và “thiếu thiện căn.” Từ Bắc Phạn có
nghĩa là “Niềm tin không trọn vẹn,” hay “thiếu thiện
căn.” Một loại chúng sanh đã cắt đứt tất cả thiện
căn và không còn hy vọng đạt thành Phật quả nữa. Tình
trạng “xiển đề” đã từng là một chủ đề bàn luận
trong Phật giáo vùng Đông Á, vài nhóm cho rằng xiển đề
không thể nào thành Phật, nhóm khác xác nhận rằng tất cả
chúng sanh, bao gồm xiển đề, đều có Phật tánh và vì thế
có thể tái lập thiện căn.
1)
One without desire for Buddha-enlightenment, or unable to become Buddha—An
unbeliever (unbelief or abandoned character)—An enemy of the good—One
who cuts off his roots of goodness. The Atyantika are people who are extremely
evil and wicked, having lost all senses of goodness. It is impossible to
change, transform, or influence them to take a cultivated path. However,
this also applied to a Bodhisattva who has made his vow not to become a
Buddha until all beings are saved. In the Lankavatara Sutra, he Buddha
reminded Mahamati: “Oh Mahamati, the Bodhisattva-icchantika knowing that
all things are in Nirvana from the beginning refrains forever from entering
into Nirvana—Đoạn thiện căn giả, người không có ý hướng
giác ngộ Phật, kẻ thù của thiện pháp. Người cắt đứt
mọi thiện căn. Nhất Xiển Đề là hạng người cùng hung
cực ác, mất hết tất cả các căn lành, không thể nào giáo
hóa khiến cho họ tu hành chi được hết. Tuy nhiên, Nhất Xiển
Đề cũng áp dụng cho Bồ Tát nguyện không thành Phật
cho đến khi nào tất cả chúng sanh đều được cứu độ.
Trong Kinh Lăng Già, Đức Phật nhắc Mahamati: “Này Mahamati,
vị Bồ Tát nhất xiển đề biết rằng tất cả sự vật
đều ở trong Niết Bàn từ lúc khởi thỉ, nên vẫn giữ mãi
không nhập Niết Bàn.”—See Two kinds of Icchantika and Three kinds
of icchantika.
2)
Những chúng sanh vượt ra ngoài các đẳng cấp trên—Those
who are altogether outside these order—Hãy còn một đẳng cấp
khác nữa của những chúng sanh không thể được bao gồm trong
bất cứ đẳng cấp nào trong bốn đẳng cấp vừa kể trên;
vì họ không hề mong muốn cái gì để giải thoát, và vì
không có mong muốn ấy nên không có giáo lý nào có thể nhập
vào lòng họ được. Tuy nhiên, có hai nhóm phụ thuộc nhóm
nầy và cả hai nhóm nầy đều được gọi là Nhất Xiển
Đề (see Nhất Xiển Đề and Vô Chủng Xiển Đề)—There is
still another class of beings which cannot be comprised under any of the
four already mentiond; for they have no desire whatever for emancipation,
and without this desire no religious teaching can enter into any heart—See
Three kinds of icchantika, and Five orders of beings.
Icchantika
without a nature for final nirvana: Vô tính Xiển đề—See Three
kinds of icchantika.
Ice
of moral affliction: Phiền não băng.
Ice
is produced from water but it is colder than water: Băng sinh vu thủy
nhi hàn vu thủy (ý nói nước đá từ nước mà ra nhưng lại
lạnh hơn nước, học trò do thầy đào tạo ra nhưng giỏi
hơn thầy)—The pupil surpasses his teacher.
Ichibo
(jap): Ichibo is a Japanese term refers to “one stick.” This is the
Japanese Zen expression for the use of the stick by a Zen Master for the
benefit of his disciples—“Ichibo” là một thuật ngữ Nhật
Bản có nghĩa là “một cây gậy”. Đây là thuật ngữ trong
nhà Thiền của Nhật Bản chỉ việc dùng gậy của một thiền
sư là vì lợi ích của đệ tử của mình.
Ichien
(jap): See Dokyo.
Ichiji-fusetsu
(jap): A Japanese Zen term for “not a word is said.” “Ichiji-fusetsu”
refers to the fact that the Buddha in all his teaching or instruction never
made use of a single word to describe ultimate reality, for it is not preachable.
In consideration of this fact, after his complete enlightenment, the Buddha
did not want to teach at all. However, compassion for beings trapped in
the cycle of life and death moved him. In doing this, he had to come down
from the level of true insight to that of “everyman’s consciousness.”
In Zen, all the teachings and instructions of the Buddha mean a “finger-point”
for the purpose of giving those who wish to cultivate a way leading to
enlightenment and prajna insight into the true nature of reality. According
to a Buddhist legend, the special transmission outside the orthodox teaching
began with the famous discourse of Buddha Sakyamuni on Vulture Peak Mountain
(Gridhrakuta). At that time, surrounded by a crowd of disciples who had
assembled to hear him expound the teaching. The Buddha did not say anything
but holding up a lotus flower. Only Kashyapa understood and smiled. As
a result of his master, he suddenly experienced a break through to enlightened
vision and grasped the essence of the Buddha’s teaching on the spot.
The Buddha confirmed Mahakashyapa as his enlightened student. Mahakashyapa
was also the first patriarch of the Indian Zen—Thuật ngữ Thiền
của Nhật Bản có nghĩa là “không nói một lời.” “Ichiji-fusetsu”
chỉ sự kiện trong bất cứ lời dạy dỗ nào của Đức Phật,
Ngài chẳng bao giờ dùng một lời nào để diễn tả hiện
thực tối thượng hay bản chất thật của vạn hữu, vì nó
thuộc lãnh vực không thể nói được (bất khả thuyết).
Do hiểu như vậy nên ngay sau khi đạt được toàn giác, Đức
Phật đã không muốn thuyết giảng những gì mình liễu ngộ.
Tuy nhiên, vì thương xót chúng sanh bị trói buộc trong luân
hồi sanh tử nên Ngài đành chấp nhận đi thuyết giảng. Để
làm như vậy, Ngài đã phải tự hạ trình độ Đại Giác
của mình xuống thành trình độ hiểu biết thông thường.
Trong Thiền, tất cả những lời chỉ dạy của Đức Phật
có nghĩa là “ngón tay chỉ trăng” chỉ với mục đích mang
lại cho những ai ao ước tu tập con đường dẫn đến giác
ngộ và đạt được trí tuệ bát nhã để hiểu được một
cách sâu sắc bản chất thật của vạn hữu. Theo truyền
thuyết Phật giáo thì sự truyền thụ riêng biệt bên ngoài
các kinh điển đã được bắt đầu ngay từ thời Phật Thích
ca với thời thuyết giảng trên đỉnh Linh Thứu. Trước một
nhóm đông đồ đệ, Phật chỉ giơ cao một bông sen mà không
nói một lời nào. Chỉ có đệ tử Đại Ca Diếp bỗng đại
ngộ, hiểu được ý Phật và mỉm cười. Sau đó Phật đã
gọi Maha Ca Diếp, một đệ tử vừa giác ngộ của Ngài. Ca
Diếp cũng chính là vị trưởng lão đầu tiên của dòng thiền
Ấn độ.
Ichiji-Kan
(jap): A Japanese Zen term for “one-word barrier.” This is a koan with
just “one-word.” The famous koans of “one-word” are “Wu” of
Zhao-Chou Ts’ung-Shen and “Stop” of Yun Men Wen Yen—Thuật ngữ
Thiền của Nhật Bản có nghĩa là “Rào cản bằng chỉ một
từ ngữ.” Đây là loại công án chỉ với một từ ngữ.
Những thoại đầu một chữ nổi tiếng là chữ “Vô” của
Thiền sư Triệu Châu Tòng Thẩm và chữ “Thôi” của Vân
Môn Văn Yển—See Zhao-Chou-T’sung-Shen and Yun-Men-Wen-Yen.
Ichiji-Zen
(jap): Ichiji-Zen is a Japanese Zen term for “one-word Zen”. This is
a meditation practice in which a single word of a master is taken as a
koan. Chinese Zen master Yun-Men-Wen-Yen was famous in Zen tradition for
his “one-word Zen” koans—Thuật ngữ nhà Thiền của Nhật
Bản có nghĩa là “Thiền một từ.” Đây là loại thiền
tập suy tưởng bằng cách xem một từ ngữ nói ra của thiền
sư như là một công án. Thiền sư Trung quốc Vân Môn Văn Yển
rất nổi tiếng về những công án “Thiền một từ”
của mình trong truyền thống nhà Thiền—See Yun-Men-Wen-Yen.
Ichijobyodo
(jap): Nhất thừa bình đẳng.
Ichimi-Shabyo
(jap): Ichimi-Shabyo is a Japanese Zen term for “one taste pouring of
the bowl.” This expression is used for the authentic transmission of
the Buddha-dharma from a Zen master to his dharma successor—Ichimi-Shabyo
là một thuật ngữ nhà Thiền Nhật Bản có nghĩa là “vẫn
một vị khi được sang từ cái chén này sang cái chén khác.”
Thuật ngữ này được dùng để chỉ một sự truyền thụ
hoàn toàn trung thành pháp của nhà Phật từ một vị thầy
sang một pháp tử (người kế vị trong Thiền môn).
Ichimi-Zen
(jap): A Japanese term for “one-taste Zen.” Ichimi-Zen means the Zen
from the Buddha and/or the original patriarchs—Thuật ngữ Thiền
Nhật Bản có nghĩa là “Thiền một vị.” Ichimi-Zen có nghĩa
là thiền từ thời Đức Phật hoặc giả thiền từ thơì
các vị nguyên tổ (đệ tử trực tiếp của Đức Phật).
Ichinen-fusho
(jap): A Japanese term for “a thought not arising.” In Zen, it is said
that a state of mind of a person in whom no deluded thought arises is that
of a Buddha. “Ichinen-fusho” refers to this state of consciousness
free of all deluded thoughts, concepts, feelings and perceptions, which
is reached through the practice of meditation. This is the purest form
of meditation—“Ichinen-fusho” là một thuật ngữ Thiền của
Nhật Bản, có nghĩa là “không sản sanh ra tư tưởng.” Trong
Thiền, từ ngữ này có nghĩa là trình độ ý thức mà một
người đạt tới khi đã loại trừ hết những ảo tưởng,
những khái niệm, hay những cảm thọ mê mờ, đó là trình
độ ý thức của một vị Phật, chỉ có thể đạt được
do tu tập thiền định. Đây là hình thức thiền định thuần
túy nhất.
Ichinen-Mannen
(jap): A Japanese term for “one moment of consciousness, ten thousand
years.” In this expression, the number ten thousand simply means a limitlessly
large number, and there is no time in the everyday sense in the experience
of enlightenment of all saints—Thuật ngữ nhà Thiền của Nhật
Bản có
nghĩa
là “một khoảnh khắc của ý thức vạn năm.” Trong từ
ngữ này, chữ vạn có nghĩa là một thời gian dài vô hạn,
không thể đo được, và sự thể nghiệm giác ngộ của tất
cả các vị Thánh không còn khái niệm về thời gian theo nghĩa
thông thường nữa.
I-Ching
(635-713): Nghĩa Tịnh—I-Ching, 635-713 A.D., the famous monk during
the T’ang dynasty. He was one of the early Chinese pilgrims, who traveled
to India in 671 by sea and spent more than 25 years there. He was only
about ten years old when Hsuan-Tsang returned to China, but he had already
prepared himself for the life of a Buddhist monk. He was admitted to the
Order when he was fourteen. Though he formed the idea of travelling to
India in 652, but he did not carry it out till he was thirty-seven years
old. In 671, he set out by the sea route for India, where he remained for
over twenty years, travelling over 30 countries; however, he spent half
this period in the Nalanda monastery. He returned to China (Lo-Yang) in
695, was received with much honour, brought back some four hundred works,
translated with Siksananda the Avatamsaka Sutra, later translated many
other works (56 sutras comprised of 230 books) and left valuable
account of his travels and life in India. His itineraries lack the variety
and scientific interest of those of Hsuan-Tsang, but they are full of human
interest. On his outward voyage in 671, he spent eight months in Sumatra,
six at Srivijaya, a rising maritime State, now Palembang, and two months
in Malaysia in the neighborhood. He landed at Tamralipti in 673 and thence
went to Magadha, the holy land and worshipped at Bodh-Gaya and other sacred
spots. He spent ten years at Nalanda, hearing the teaching from different
masters, and collecting holy books. At Nalanda Monastic University he studied
a range of Buddhist subjects, and he returned to China in 695 with over
four hundred Buddhist texts. Together with Siksananda, he began translating
the Indian texts into Chinese. He is credited with translating 56 texts
in 230 volumes, including the Avatamsaka Sutra and the Mulasarvastivada
Vinaya. In 685, he left India, again by way of Tamralipti. He spent four
years in Srivijaya to learn more Sanskrit in order to translate sacred
works later on. In 689, he returned to China to fetch collaborators for
his work and after went back to stay at Srivijaya for another five years.
He finally returned to China in 695. One of I-Ch’ing’s works, A Record
of the Buddhist Religion as practised in India and the Malay Archipelago,
has been translated into English by a Japanese scholar, J. Takakusu. More
interesting in some ways are his Memoirs on the Eminent Monks who went
in Search of the Law in the Western Countries, which translated into French
by Chavannes. This gives us a fair idea of the earnestness and devotion
of the pilgrims whose numbers were large than we are apt to imagine and
of the spirit with which they braved the dangers of their enterprises.
It is, in fact, a melancholy succession of tales, full of pathetic incidents
both on land and sea. I-Ch’ing remarks wistfully: “However, triumphal,
the path was strewn with difficulties; the Holy Places were far away and
vast. Of dozen who brought forth leaves and flowers, and of several who
made an attempt, there was scarcely one who bore any fruit or produced
any real results, and few who competed their task. The reason for this
was the immensity of the stony deserts of the Land of the Elephant (India),
the great rivers and the briliance of the sun which pours forth its burning
heat, or else the towering waves heaved up by the giant fish, the abysses,
and the waters that rise and swell as high as the heavens. When marching
solitary, beyond the Iron Gates between Samarquand and Bactria, one wandered
amongst the ten thousand mountains, and fell into the bottom of precipices;
when sailing alone beyond the Columns of Coper (south of Tontkin), one
crossed the thousand deltas over fifty in number, while those who survive
were only a handful of men." According to I-Ch’ing, several Korean monks
had gone to India, the majority across Central Asia, some by the sea route;
of them, I-Ch’ing says: “They died in India, and never saw their country
again. He died at age 79—Ngài Nghĩa Tịnh Tam Tạng Pháp Sư (635-713),
một vị sư nổi tiếng thời Đường. Ngài là một trong những
nhà hành hương tiên khởi của Trung Hoa, người đã du hành
sang Ấn Độ vào năm 671 bằng đường biển và lưu lại đây
trên 25 năm. Khi ngài được mười tuổi thì Huyền Trang trở
về Trung Hoa, nhưng ngài đã tự chuẩn bị cho mình một cuộc
sống tu sĩ Phật Giáo. Ngài gia nhập giáo đoàn năm 14 tuổi.
Tuy đã nuôi ý định đi Ấn Độ từ năm 652, nhưng mãi đến
khi 37 tuổi ngài mới thực hành được ý định. Năm 671 ngài
mới có thể bắt đầu dong buồm đi Ấn Độ, trải qua hơn
25 năm, đi qua hơn 30 quốc gia; tuy nhiên, ngài dùng rất nhiều
thì giờ tại tu viện Na Lan Đà. Tại Viện Đại Học Tu Viện
Na Lan Đà ông đã học Phật về nhiều chủ đề rộng rãi,
và trở về trung Hoa năm 695 với hơn 400 bản kinh Phật giáo.
Cùng với Siksananda, ông đã bắt đầu phiên dịch kinh điển
từ tiếng Ấn sang tiếng Trung Hoa. Ông đã dịch 56 bộ kinh
gồm 230 quyển, gồm bộ Kinh Hoa Nghiêm và bộ Luật của Căn
Bản Thuyết Nhứt Thiết Hữu Bộ. Năm 695, ngài trở về Lạc
Dương, Trung Quốc, được tiếp đón nồng hậu và đầy
vinh dự (người ta nói Thiên Hậu đã ra tận cửa Thượng
Đông để đón ngài). Ngài mang về hơn 400 bộ kinh. Đầu tiên
ngài hợp tác với Thực Xoa Nan Đà (người nước
Vu Điền) dịch Kinh Hoa Nghiêm. Sau đó ngài còn dịch rất nhiều
bộ kinh khác gồm 56 bộ kinh với 230 quyển. Các cuộc hành
trình của ngài không có sự đa dạng và chủ đích khoa học
như của ngài Huyền Trang, nhưng lại quan tâm nhiều đến con
người. Trong chuyến đi năm 671, ngài đã ở lại tám tháng
tại Sumatra, sáu tháng tại Srivijaya, một quốc gia vùng biển
đang phát triển, nay là Palembang, và hai tháng tại Mã Lai. Ngài
lên bộ tại Tamralipti vào năm 673 và từ đó đi đến Ma Kiệt
Đà (Magadha), thánh địa hàng đầu, rồi đến chiêm bái Bodh-Gaya
cùng các thánh địa khác. Ngài lưu lại viện đại học Na
Lan Đà mười năm, nghe bài giảng của các bậc thầy về giáo
pháp và thu thập kinh sách. Ngài rời Ấn Độ cũng bằng ngã
Tamralipta, sống bốn năm tại Srivijaya, trau dồi Phạn ngữ
để sau nầy dịch kinh sách. Vào năm 689, ngài trở lại Trung
Quốc. Ngài đã để lại những ký sự quý báu về “Tây
Vực Cầu Pháp Cao Tăng” (Hồi Ký về Các Tu Sĩ Xuất Chúng
Đi Tìm Chánh Pháp ở Phương Tây), được Chavannes dịch sang
Pháp ngữ. “Ghi Nhận Về Đạo Phật Tại Ấn Độ và Quần
Đảo Mã Lai,” được J. Takakusu dịch sang Anh ngữ. Sách cho
chúng ta một ý niệm khá rõ về sự sốt sắng tận tụy của
những người hành hương mà số lượng đông hơn ta tưởng,
về tinh thần chấp nhận hiểm nguy của họ. Thật vậy, đây
là một chuỗi dài buồn thảm về các câu chuyện đầy những
biến cố lâm ly, cả trên bộ lẫn dưới biển. Nghĩa Tịnh
đã ngậm ngùi nói: “Tuy có thành công nhưng con đường đầy
những gian nan. Vùng Thánh địa thật quá xa vời và bao la.
Trong số đông những người toan tính, có mấy người đạt
được kết quả thật sự, có mấy người hoàn thành được
nhiệm vụ của mình. Những sa mạc mênh mông đầy sỏi đá
của vùng đất Voi (Ấn Độ), những dòng sông lớn chói chang
ánh mặt trời dội sức nóng thiêu đốt, hoặc những vực
sâu, những đợt sóng cao ngất. Khi đi trên bộ một mình bên
kia Thiết Môn giữa Samarquand và Bactria, người ta lạc vào
giữa hàng ngàn ngọn núi, dễ rơi xuống đáy vực từ những
vách đá dựng đứng; khi đi thuyền đơn độc bên kia trụ
đồng (phía nam Tonkin) thì phải băng qua vô số vùng châu thổ
và có thể bị thiệt mạng. Vì thế cho nên trong số năm chục
người ra đi thì số sống sót trở về chỉ đếm trên đầu
ngón tay.” Theo Nghĩa Tịnh, nhiều tu sĩ Cao Ly, băng qua vùng
Trung Á, hay đi đường biển, rất nhiều trong số họ đã
chết tại Ấn Độ, chứ không bao giờ được nhìn thấy lại
xứ sở của mình. Ngài thị tịch năm 79 tuổi.
Ichirai-ka
(jap): Sakrdagamin (skt)—The effect which is subject to one return—The
state of returning only once again—Nhất Lai Quả.
Ichiren-in
(jap): Nhất Liên Viện (Chùa trong Phật Giáo Nhật Bản).
Icon
(n): Idol—Ngẫu tượng—Tranh tượng.
Iconic
statue: Thánh tượng.
Iconoclasm:
Chủ nghĩa bài trừ thánh tượng (phá hủy thánh tượng).
Iconoclastic
(a): Bài trừ thánh tượng.
Iconographic
(a): Thuộc về Ngẫu Tượng học.
I-consciousness:
Atman-vijnana (skt)—Ngã thức—See Atman.
Iddhi
(p): Thần thông biến hóa—Super knowledge—Mode of insight attained
by the practice of Dhyana.
Iddhipada
(p): Tứ pháp thần túc.
Iddhi-patihariyam
(p): The miracle of psychic power—Thần túc thần thông—See Three
dharmas (LIII).
Idea
(n): Samjna (skt)—Tư tưởng—Khái niệm—See Mental dharmas, and
Seventy-five dharmas of the Abhidharma Kosa.
Idea
of accumulation of merit: Ý tưởng tích chứa phúc báo—The idea
of merit by the accumulation of which the Yogin desires to attain Buddhahood
or final deliverance. This is one of the ten wrong ways into which the
Yogin may fall—Nhờ đó hành giả mong đạt tới Phật quả
hay giải thoát rốt ráo. Đây là một trong mười lầm lạc
mà thiền giả có thể bị rơi vào—See Ten wrong ways into which
Zen practitioners may fall.
Idea
of annihilation: Đoạn kiến—Holding to the idea of annihilation—Cho
rằng mọi thứ đều đoạn diệt—See Eight incorrect views.
Idea
of birth-and-death does not obtain in reality: Ý niệm sinh và diệt
không tồn tại trong thực tính—See Eight ways of no-birth.
Idea
concord: Kiến Hòa Đồng Giải—Idea concord, one of the six points
of reverent harmony or unity in a monastery or convent or sixfold rules
of conduct for monks and nuns in a monastery which the Buddha taught in
the Mahaparinibbana Sutta and Sangiti Sutta—Kiến Hòa Đồng Giải,
một trong sáu điểm sống chung hòa hợp trong tự viện mà
Đức Phật đã dạy trong Kinh Đại Bát Niết Bàn và Kinh Phúng
Tụng trong Trường Bộ Kinh—See Six fold rules of conducts for monks
and nuns in a monastery.
Idea
of a creator: Sĩ phu kiến—Holding to the idea of a creator. This is
one of the eight incorrect views—Sĩ phu kiến hay Tạo hóa kiến,
cho rằng có một đấng tạo hóa. Đây là một trong tám loại
tà kiến—See Eight incorrect views.
Ideas
grasped and held: Impressions—Chấp thủ.
Idea
of permanence: Thường kiến—Holding to the idea of permanence. This
is one of the eight incorrect views—Cho rằng mọi sự mọi vật
thường hằng. Đây là một một tám loại tà kiến—See Eight
incorrect views.
Idea
of the reality of things: Hữu kiến—Holding to the idea of the reality
of things—Cho rằng chư pháp là hiện thực—See Eight incorrect
views.
Idea
of reincarnation: Tế tướng hiện hành chướng (về tái sanh)—See
Ten hindrances.
Idea
of unreality of all things: Vô kiến—Holding to the idea of unreality
of all things—Cho rằng chư pháp là không thực—See Eight incorrect
views.
Ideal
(a): Lý tưởng.
Ideal
of Buddhism: Lý tưởng Phật giáo—The Buddha founded Buddhism, not
only to save sentient beings but also to eliminate the distinction between
classes in India at that time. To the Buddha, the ideal of Buddhism would
first give everyone an equal opportunity in daily life as well as in cultivation.
Against the asserted superiority of the Aryan race and the appellation
of “Anarya” or “Non-Aryan” given to the aborigines of some earlier
immigrants on the Indian continent, the Buddha often argued that the word
Arya meant noble and we ought not call a race noble or ignoble for there
will be some ignoble people among the so-called Arya and at the same time
there will be some noble people among the so-called Anarya. When we say
noble or ignoble we should be speaking of an individual and not a race
as a whole. It is a question of human dignity, knowledge or wisdom, not
of birth or caste. Thus the ideal of Buddhism is to create a noble personage
in the sense of a noble life. The ideal set forth by the Buddha was very
clear. His ideal is that as a man, he tries to teach other men, noble or
ignoble, to be perfect men, i.e., men of perfect enlightenment—Đức
Phật đã sáng lập ra Phật giáo, không chỉ nhằm cứu độc
chúng sanh mà còn nhằm loại trừ sự phân biệt giai cấp ở
Ấn Độ thời bấy giờ. Với Ngài, lý tưởng của Phật giáo
là trước tiên mọi người phải có cơ hội bình đẳng như
nhau trong cuộc sống cũng như cuộc tu. Để chống lại cái
tự hào của giống người Aryan và chống lại cách mà những
người này đã mệnh danh cho những thổ dân hay những dân
bản địa trên lục địa Ấn Độ thời cổ, tức những người
không phải là Aryan là đê tiện. Đức Phật thường dạy
rằng danh từ Aryan có nghĩa là cao quý và chúng ta không thể
gọi một giai cấp nào là cao quý hay không cao quý được,
bởi vì lúc nào cũng có những người đê tiện trong giai cấp
gọi là cao quý, và đồng thời lúc nào cũng có những người
cao quý trong cái gọi là giai cấp đê tiện. Khi chúng ta gọi
cao quý hay đê tiện, chúng ta nói về một người nào đó
chớ không thể quơ đũa cả nắm cho toàn thể một giai cấp.
Đây là vấn đề của nhân cách, của tri thức, của trí tuệ
chứ không phải là vấn đề sinh ra ở dòng họ hay giai cấp
nào. Do đó, lý tưởng của Phật giáo là tạo nên một người
cao quý trong nghĩa một cuộc sống cao quý. Lý tưởng mà Đức
Phật dựng lên thật là rõ ràng. Lý tưởng đó như thế này:
là một người, Ngài dạy cho con người, cao quý hay đê tiện,
thành người hoàn hảo, nghĩa là con người của giác ngộ
viên mãn.
Ideal
realized world: The ideal realized, or the world in which the principle
is applied in actual life, or the fact and the principle harmonized—Lý
Sự Vô Ngại Pháp Giới, thế giới thể hiện lý trong sự;
sự và lý cùng hòa điệu—See Four states of universe and Four
dharma realms.
Ideal
world: The world of law or principle—Lý Pháp Giới, thế giới lý
tưởng của định luật hay nguyên lý—See Four states of universe
and Four dharma realms.
Idealism
(n): Duy tâm.
Idealism
School: Duy Thức Tông—See Vijnanavada.
Idealistic
reflection: Duy Thức Quán—There are three subjects of idealistic reflection—Có
ba đối tượng trong Duy Thức quán:
1)
Ego and things are realities: Biến Kế Sở Chấp Tính—Quán thật
tánh của ngã và chư pháp.
2)
Things are produced by caused and circumstance: Y Tha Khởi Tính—Quán
chư pháp được sanh ra bởi nhân duyên.
3)
Bhutatathata is the only reality: Viên Thành Thực Tính—Quán chỉ
có Chân như là hiện thực.
Idealistic
representation: Duy thức—There are five kinds of wisdom or insight
or idealistic representation in the sutras and sastras (the first four
are objective and the fifth is subjective)—Có năm loại Duy Thức—See
Five kinds of wisdom or insight or idealistic.
Idealization
(n): Lý tưởng hóa.
Ideation
(n): Sự quan niệm hóa hay nghĩ tưởng.
Identical
(a): Tương Tự—Alike—Like—Similar—Identical—Attainment-like
(this is only a temporary situation).
Identification
(n): Sự nhận dạng.
Identify
(v): Nhận diện.
Identify
the birth (can tell who the persons in the birth) : Nhận diện tiền
thân (có thể nói được tên những nhân vật trong tiền thân
ấy).
Identification
(n): Nhận dạng.
Identity
(n):
1)
Thân phận—Bản thân.
2)
Nhứt—See Eight misleadings.
Identity
of cultivation and the cultivated: Tu Tính Bất Nhị Môn—Tu tính
chẳng phải hai môn (tu là tu chỉnh rèn luyện thân tâm, tính
là cái bản tính vốn thanh tịnh hay Phật tánh của chúng sanh,
hai lẽ ấy chẳng khác nhau nên gọi là tu tính bất nhị môn).
Identity
and difference: Agreement and disagreement—Tức phi (sự giống và
sự khác).
Identity
of the Individual and Buddha: Similarity in form with the Buddha—Tương
Tự Tức Phật—Tương Tự Tức—Tương Tự Phật—Similarity
in form with the Buddha, one of the six forms or stages of Bodhisattva
developments as defined in T’ien-T’ai Perfect or Final Teaching, in
contrast with the ordinary six developments as found in the Differentiated
or Separated School—Một trong sáu giai đoạn phát triển lên
Phật của Bồ Tát theo Thiên Thai Viên Giáo, đối lại với
Lục Vị trong Biệt Giáo. ** See Six stages of Bodhisattva developments.
Identity
of name and substance: Danh Thể—Cái dùng để gọi cái thể—Name
and embodiment.
Identity
of phenomena and principle: Tức Sự Tức Lý—The identity of phenomena
with their underlying principle, i.e. spirit and body are a unity—Sự
giống nhau giữa sự và lý, như thân không lìa tâm.
Ideology
(n): Quan niệm học.
Idiom
(n): Thành ngữ.
Idle:
Lazy—Giải đãi—See Two kinds of affliction (C).
Idle
conversation after tea and wine: Trà dư tửu hậu.
Idle
gossip: Ỷ ngữ—See Four un-Ariyan modes of speech (A).
Idle
talk: Nhàn đàm hý luận—Devout Buddhist should never Idly talk on
inconsequential topics only for amusement wastes our time and others’
time—Phật tử thuần thành đừng nên nhàn đàm hý luận (nói
những lời phù phiếm về những chuyện không đâu ra đâu)
chỉ để giải khuây làm mất thì giờ của mình và của người
khác mà thôi.
Idle
thoughts: Vọng tưởng—If we practice meditation we can stop our idle
thoughts and cultivate the Way with our true mind, then our merit and virtue
will be measureless and boundless. But if we do not take time to cultivate,
there is no use just talking dharma—Tu tập thiền định là xả
bỏ mọi vọng tưởng, lấy tâm chân thật để tu tập, thì
công đức ấy là vô lượng. Ngược lại, nếu chúng ta không
tu tập được như vậy thì chẳng có lợi ích gì khi chỉ
nói pháp suông.
Idleness
(n):
1)
Unoccupied: Leisure—Nhàn rỗi.
2)
Pramada (skt)—Phóng dật—See Seventy-five dharmas of the Abhidharma
Kosa.
3)
Thina (p): Ngầy ngật—Hôn trầm.
Idleness
is the root of all evils: Satan finds some mischief for idle hands to do—Nhàn
cư vi bất thiện.
Idol
(n): Ngẫu tượng.
Idolatry
(n): Sự sùng bái ngẫu tượng.
Idolization
(n): Ngẫu tượng hóa.
Idolize:
Worship—Bow in veneration—Chiêm bái—Tôn sùng.
If
it is difficult for the poor to complain, it is easy for the rich to avoid
being arrogant: Bần nhi vô oán nan, phú nhi vô kiêu dị (nghèo
mà không oán mới khó, chứ giàu mà không kiêu thì dễ thôi).
If
you give someone a gift and the person does not want it, the gift still
belongs to you: Nếu bạn đem lễ vật để biếu người khác,
người kia không nhận thì lễ vật ấy trở về với bạn—According
to the Sutra In Forty-Two Sections, Chapter 7, the Buddha said: “There
was one who, upon hearing that I protect the way and practice great humane
compassion, intentionally or voluntarily came to scold me. I was silent
and did not reply. When he finished scolding me, I asked, ‘If you are
courteous to people and they do not accept your courtesy, the courtesy
returns to you, does it not?’ He replied, ‘It does.’ I said, ‘Now
you are scolding me but I do not receive it. So, the misfortune returns
to you and must remain with you. It is just as inevitable as the echo that
follows a sound or as the shadow that follows a form. In the end, you cannot
avoid it. Therefore, be careful not to do evil.”—Theo Kinh Tứ Thập
Nhị Chương, Chương 7, Đức Phật dạy: “Có người nghe ta
giữ đạo, thực hành tâm đại nhân từ, nên đến mắng ta;
ta im lặng không phản ứng. Người kia mắng xong, ta liền hỏi:
Ông đem lễ vật để biếu người khác, người kia không nhận
thì lễ vật ấy trở về với ông không? Người kia đáp:
“Về chứ.” Ta bảo: “Nay ông mắng ta, ta không nhận thì
tự ông rước họa vào thân, giống như âm vang theo tiếng,
bóng theo hình, rốt cuộc không thể tránh khỏi. Vậy hãy cẩn
thận, đừng làm điều ác.”
Ignoble
(a): Hèn mọn—Mean.
Ignoble
deeds: Bất Tịnh Hạnh—Impure deeds, or sexual immorality—Phi phạm
hạnh, gồm những việc hèn hạ bất tịnh hay dâm ô.
Ignoble
life: Cuộc sống hèn mọn.
Ignoble
trades: Những nghề hèn mọn—Trades which a Buddhist should avoid,
include butchery, hunting, fishing, warfare, weapon makers, dealers of
poisons, drugs and drinks which cause stupefaction and intoxication—Nghề
Hèn Mọn—Những nghề mà một Phật tử nên tránh, bao gồm
nghề xẻ thịt, săn bắn, câu cá, đánh trận, làm vũ khí,
bán chất độc, thuốc và rượu làm hại người.
Ignorance
(n): Avijja (p)—Avidiya or Maya (skt)—Moha (skt)—Mudhaya (p)—Vô
Minh—Confusion—Delusion—Folly or Ignorance—Stupidity—Unenlightened—Unenlightened
condition—Non-perception—Unillumined—Unwillingness to accept Buddha-truth—Unintelligence—Kẻ
ngu muội—Si Kết hay si mê hay sự vô minh của việc không
hiểu sự lý (vô minh kết hay phiền não gây ra bởi ngu muội)—Vô
minh hay sự cuồng si của tâm thức—See Five higher bonds of desire,
Five hindrances (A), Five hindrances to spiritual progress, Five ties in
the higher realm, Nine bonds that bind men to mortality, Ten kinds of wrong
views, Twelve conditions of cause and effect, and Fourteen unwholesome
factors and Delusion.
(I)
The meanings of Avidya—Nghĩa của Vô Minh:
1)
Ignorance: Stupidity—Delusion—Si mê.
2)
Unenlightened: Unilluminated—Không giác ngộ.
3)
The first or last of the twelve nidanas: Mắc xích thứ nhất hay mắt
xích cuối cùng trong Thập Nhị Nhân Duyên.
4)
Illusion or darkness without illumination, the ignorance which mistakes
seeming for being, or illusory phenomena for realities: Cái tâm ám độn,
không chiếu rọi được rõ ràng sự lý của các pháp.
5)
Ignorance is the main cause of our non-enlightenment. Ignorance os only
a false mark, so it is subject to production, extinction, increase, decrease,
defilement, purity, and so on. Ignorance is the main cause of our birth,
old age, worry, grief, misery, and sickness, and death: Vô minh là nguyên
nhân chính của sự không giác ngộ của chúng ta. Vô minh chỉ
là giả tướng nên nó chịu ảnh hưởng của sanh, diệt, tăng,
giảm, uế, tịnh, vân vân. Vô minh chính là nguyên nhân của,
sanh, lão, lo âu, sầu muộn, khổ sở, bệnh hoạn, và chết
chóc—See Twelve links of cause and effect.
(II)
The other meanings of Ignorance—Những nghĩa khác của Vô Minh:
1)
Ignorance of the way of escape from sufferings, one of the three affluences
that feed the stream of mortality or transmigration—Vô minh không biết
gì đến con đường thoát khổ là một trong ba lậu hoặc nuôi
dưỡng dòng sanh tử luân hồi—See Ignorance and Three affluences.
2)
Sometimes ignorance means “Maya” or “Illusion.” It means complete
darkness without illumination. The ignorance which mistakes seeming for
being, or illusory phenomena for realities—Có khi Vô minh có nghĩa
là ảo tưởng. Nghĩa là bóng tối hoàn toàn không có ánh chiếu
sáng. Vô minh là lầm cái dường như với cái thật là, hay
hiện tượng ảo tưởng mà cho là thực tại.
3)
One of the three fires which must be allowed to die out before Nirvana
is attained. The erroneous state of mind which arises from belief in self:
Vô minh, si mê hay không giác ngộ, một trong ba ngọn lửa cần
phải dập tắt trước khi bước chân vào Niết bàn. Đây là
trạng thái sai lầm của tâm làm khởi dậy sự tin tưởng
về bản ngã.
(III)
Special characteristics of Ignorance—Những đặc tính của Ignorance:
1)
Vô minh—Si mê—Delusion—Stupidity—Ignorance is not seeing things
as they really are. It is failing to understand the truth about life. As
long as we have not develop our minds to obtain wisdom, we remain ignorant
of the tru nature of things. According to Buddhism, ignorance means regarding
the self as real—Vô minh là nhìn mọi sự mọi vật không đúng
như thật. Không hiểu sự thật về cuộc đời. Chừng nào
mà chúng ta không phát triển tâm mình để đạt được trí
tuệ chừng đó chúng ta vẫn vô minh về bản chất đúng của
sự vật. Theo Phật giáo, vô minh có nghĩa là coi cái ngã hay
cái ta là thật—See Avidya.
2)
The fire of ignorance/hatred burns down the forest of merit and virtue:
Lửa vô minh đốt cháy cả rừng công đức.
3)
Mohacarita (p)—Bẩm tánh si mê—Ignorant temperament—See Six kinds
of temperament.
4)
Moha (skt): Si—Due to ignorance, people do not see things as they really
are, and cannot distinguish between right and wrong. They become blind
under the delusion of self, clinging to things which are impermanent, changeable,
and perishable. Once anger arises, one has nothing but “ignorance.”
In order to eliminate “ignorance,” you should meditate on causality—Vì
si mê mà người ta không thấy được cái nhìn như thị, không
thể phân biệt đúng sai. Ngu si làm cho người ta mù quáng về
chấp ngã, chấp pháp là những thứ vô thường, luôn thay đổi
và hoại diệt. Khi giận dữ đã khởi lên thì con người sẽ
không còn gì ngoài “si mê.” Để triệt tiêu si mê bạn nên
thiền quán “nhân duyên.” **See Fifty-one Dharmas interactive with
the Mind, and Seventy-five dharmas of the Abhidharma Kosa.
5)
All of our psychological problems are rooted in ignorance, in delusion.
Ignorance is the crowning corruption. Our greeds, hates, conceits and a
host of other defilements go hand in hand with our ignorance. The solutions
are to be found in the problems themselves and hence we should not run
away from our problems. Analyze and scrutinize the problems, and you will
see that they are human problems, so do not attribute them to non-humans.
Our real problems can be solved only by giving up illusions and false concepts
and bringing our lives into harmony with reality and this can be done only
through meditation—Tất cả những vấn đề khó khăn của chúng
ta đều bắt nguồn từ vô minh và mê hoặc. Vô minh là bợn
nhơ đứng hàng đầu. Tham lam, sân hận, ngã mạn và rất nhiều
bợn nhơ khác cùng phát sanh chung với vô minh. Giải pháp phải
nằm trong những vấn đề ấy, và do đó, chúng ta không nên
tách rời, chạy đi tìm ở đâu ngoài vấn đề. Phân tách
và nghiên cứu cho tận tường chúng ta sẽ thấy rằng tất
cả những vấn đề ấy đều là những vấn đề của kiếp
nhân sinh, của con người, vậy thì chúng ta không nên đổ
trách nhiệm cho ai khác hơn là con người. Những vấn đề
thật sự chủ chúng ta phải được và chỉ được giải quyết
bằng cách dứt bỏ những ảo kiến và những khái niệm sai
lầm, và thu xếp nếp sống của chúng ta vào khuôn khổ điều
hòa đồng nhịp với thực tại. Và điều này chỉ có thể
thực hiện được qua thiền hành mà thôi.
(III)
Categories of Avidya—Phân loại vô minh:
(A)
According to the Awakening of Faith, there are two kinds of avidya—Theo
Khởi Tín Luận có hai loại Vô Minh:
1)
The radical, fundamental, original darkness or ignorance considered as
a primal condition: Căn bản vô minh—Vô thủy vô minh.
2)
“Branch” and “twig” conditions, considered as phenomenal: Mạt
Chi Vô Minh.
(B)
The underlying tendency to ignorance—Vô Minh Tùy Miên—See Seven
defilements, and Seven underlying tendencies.
(IV)
The Buddha’s teachings on “Avidya” in the Dharmapada Sutra—Những
lời Phật dạy về “Vô Minh” trong Kinh Pháp Cú:
1)
If a fool associates with a wise man even all his life, he will understand
the Dharma as litle as a spoon tastes the flavour of soup (Dharmapada
64): Người ngu suốt đời gần gũi người trí vẫn chẳng
hiểu gì Chánh pháp, ví như cái muỗng múc canh luôn mà chẳng
bao giờ biết được mùi vị của canh.
2)
A fool with little wit, goes through life with the very self as his own
greatest enemy. In the same manner, evil doers do evil deeds, the
fruit of which is bitter (Dharmapada 66): Kẻ phàm phu không giác ngộ
nên đi chung với cừu địch một đường. Cũng thế, những
người tạo ác nghiệp nhất định phải cùng ác nghiệp đi
đến khổ báo.
3)
As long as the evil deed done does not bear fruit, the fool thinks it is
as sweet as honey; but when it ripens, then he comes to grief (Dharmapada
69): Khi ác nghiệp chưa thành thục, người ngu tưởng như đường
mật, nhưng khi ác nghiệp đã thành thục, họ nhứt định
phải chịu khổ đắng cay.
4)
Let a fool, month after month, eats only as much food as can be picked
up on the tip of a kusa blade; but he is not worth a sixteenth part of
them who have comprehended the truth (Dharmapada 70): Từ tháng này
qua tháng khác, với món ăn bằng đầu ngọn cỏ Cô-sa (cỏ
thơm), người ngu có thể lấy để nuôi sống, nhưng việc
làm ấy không có giá trị bằng một phần mười sáu của
người tư duy Chánh pháp.
5)
The fool always desire for an undue reputation or undeserved honour, precedence
among the monks, authority in the monasteries, honour among other families
(Dharmapada 73): Kẻ ngu xuẫn thường hay muốn danh tiếng mà
mình không xứng: chỗ ngồi cao trong Tăng chúng, oai quyền trong
Tăng lữ, danh vọng giữa các gia tộc khác.
**
See Four principal poisonous outflows, Seven messengers, Nine bonds that
bind men to mortality, and Ten branches of evils.
Ignorance
and Bhutatathata: Vô minh Pháp tính nhất thể—Avidya and Bhutatathata
are of the same nature, as are ice and water; the ice of avidya is the
water of all things, the source out of which all enlightenment has come—Vô
minh và chân như đồng một thể, giống như băng và nước;
băng vô minh là nước của mọi thứ, là nguồn mà trong đó
giác ngộ xuất hiện.
Ignorance
and desire: Unenlightened desire—Si Ái—Ignorance and desire, or unenlightened
desire, ignorance is being father, desire is mother, which produce all
affliction and evil karma—Si mê và ái dục hay sự tham ái mê
muội, vô minh hay si mê là cha, tham ái là mẹ, hai thứ nầy
sản sanh ra tất cả các phiền não và ác nghiệp.
Ignorance
and dull ideas: Ám độn chướng.
Ignorance
about the ego: Atmamoha (skt)—Ngã Si—Sự mê muội về cái ngã—See
Four fundamental evil passions.
Ignorance
in the ego: Ngã si—See Ignorance about the ego.
Ignorance
as father: Vô Minh Phụ—Ignorance as father and desire as mother produce
the ego—Vô minh như cha, tham ái như mẹ sản sanh ra cái “ngã”.
Ignorance,
karma and desire: Ajnanakarmatrsna (skt)—Vô Minh Nghiệp Ái—Vô
minh, nghiệp và ái dục là ba lực chính gây ra tái sanh—Ignorance,
karma, and desire are the three main forces that causes reincarnation.
Ignorance
and pride: Si Mạn—Ngu si và ngã mạn cống cao, hay sự ngã mạn
mê muội—Ignorant pride.
Ignorance
in regard to the ego: Ngã Si Phiền Não—See Four delusions in reference
to the ego.
Ignorance
or stupidity: Ngu Si—See Six sins that smother the six paramitas or the
pure mind and Seven defilements.
Ignorance
in the trailokya: State of unenlightenment—Vô minh trụ địa—See
Five states or conditions of all errors found in mortality.
Ignorance
of the way of escape: The taint of ignorance—Vô Minh Lậu Hoặc—Vô
minh trong tam giới—See Three affluences.
Ignorance
without beginning: Vô Thủy Vô Minh—Căn Bản Vô Minh—Nguyên
Phẩm Vô Minh.
1)
Primal ignorance: The period of unenlightenment or ignorance without beginning—Nguyên
Phẩm Vô Minh—Hoặc thể căn bản của luân hồi sanh
tử không có sự bắt đầu (không thấu đạt được cái lý
tính bình đẳng pháp giới).
2)
The period of transmigration which has no beginning; since under the law
of causality everything has a cause, therefore no beginning is possible;
for if there were a beginning it would be without a cause, which is impossible:
Gián Cách Vô Minh—Luân hồi sanh tử không có sự bắt đầu;
theo luật nhân quả thì tất cả các pháp hữu vi đều là
nhân duyên sanh (quả của hiện tại là do nhân của thời trước
mà sanh ra), không thể nào có sự bắt đầu.
3)
Primal ignorance is without beginning; and the bhutatathata is without
beginning, the two terms connoting the same idea: Vọng Chân Đồng
Thể—Căn bản vô minh và chân như đều cùng một thể.
Ignorant
(a): Dark—Obscure—Ngu si.
Ignorant
condition: Unenlightened condition—Considered as in primal action, the
stirring of the perceptive faculty, associated with corpus or substance—The
objective illusory world—Vô minh nghiệp tướng—Vô minh hay tình
trạng không giác ngộ—See Three subtle conceptions.
Ignorant
condition before discernment and differentiation: Primal ignorance—Căn
bản vô minh.
Ignorant
and dull ideas: Ám độn chướng—See Ten hindrances.
Ignorant
law: Ngu Pháp—Ignorant, or immature law, or method, i.e. that of sravakas
and pratyeka-buddhas, Hinayana—Còn gọi là Tiểu Thừa Ngu Pháp,
một trong hai loại Tiểu Thừa, Thanh Văn và Duyên Giác, chỉ
mê chấp ở ngu pháp mà không hiểu được diệu lý pháp không
của Đại Thừa.
Ignorant
like a child: Bàla (skt)—Ngu đồng (ngu như một đứa con nít).
Ignorant
monk: Ngu Tăng (vị tăng bị vô minh khống chế).
Ignorant
perception: Vô Minh Kiến—Ignorant view of phenomena which produces
all kinds of illusion—Views produced by ignorance—Tà kiến sanh ra
bởi vô minh.
Ignorant
preceptor: Ám Chướng—A person who cares only for meditation without
undestanding the meanings of sutras—Chỉ chuyên vào công phu tọa
thiền, mà không thông hiểu nghĩa lý của kinh điển.
Ignorant
temperament: Mohacarita (p)—Bẩm tánh si mê—Ignorance—See Six
kinds of temperament.
Ignorant
and undeveloped beings: Bahu-jana (skt)—Quần Manh—All the shoots,
sprouts, or immature things, i.e. all the living as ignorant and undeveloped—Những
gì mới lú mầm chưa thành thục, ví với những chúng sanh
mới phát tâm đạo, chưa phát triển, hãy còn bị vô minh che
lấp minh tâm.
Ignorant
and unenlightened: Mudha (skt)—Ngu si (không giác ngộ).
Ignorant
views: Vô Minh Kiến.
Ignore
the evil and highlight the good: Ẩn ác dương thiện (tốt khoe xấu
che).
Igyo
(jap): Quy Ngưỡng—See Igyo-Shu.
Igyo-Shu
(jap): Quy Ngưỡng tông—A Zen sect established by Pai-Ch’ang-Huai-Hai—Một
dòng Thiền được sáng lập bởi ngài Bách Trượng Hoài Hải—See
Pai Chang Huai Hai.
Ihai
(jap): A Japanese Buddhist term for “Ancestral tablet.”—Thuật ngữ
Phật giáo Nhật Bản có nghĩa là “Bài vị” (tấm bia nhỏ
đề tên người quá cố được thờ trong chùa).
I-Hsing:
Nhất Hành—According to Prof. Junjiro Takakusu in The Essentials of
Buddhist Philosophy, I-Hsing (683-727), a pupil of Subhakarasimha,
who was well versed in the San-Lun, the Zen, the T’ien-T’ai, and the
calendar, assisted Subhakarasimha in his translation of the ‘Great Sun’
text. On hearing the lecture from his teacher, I-Hsing compiled a commentary
on the ‘Sun’ text called Ta-Jih-Ching-Su. Since he was a savant of
the T’ien-T’ai doctrine, his commentary is said to contain some of
the T’ien-T’ai tenets. The commentary, as it was left in an unrevised
manuscript, was afterward revised by Chih-Yen, a pupil of Subhakarasimha,
and Wên-Ku, a pupil of Vajrabodhi, and was called by a new name Ta-Jih-Ching
I-Shih. The Tomitsu follows the former revision whilt the Taimitsu adopts
the latter. I-Hsing studied under the two Indian teachers Subhakarasimha
and Vajrabodhi, and received the cults of both the Realm of Matrix Repository
(Garbhadhatu) and the Realm of Diamond Elements (Vajradhatu), but he is
said to have held the latter as the more important of the two—Theo Giáo
Sư Junjiro Takakusu trong Cương Yếu Triết Học Phật Giáo, Nhất
Hành (683-727), đệ tử của Thiện Vô Úy, tinh thông về Tam
Luận, Thiền, Thiên Thai và lịch số, từng giúp Thiện Vô
Úy dịch kinh Đại Nhật. Nhờ nghe thầy giảng, Nhất Hành
đã trước tác một bản sớ về Kinh Đại Nhật, gọi là
Đại Nhật Kinh Sớ. Vì là một học giả uyên thâm về Thiên
Thai giáo, nên bản sớ giải của ông được xem như chứa
đựng rất nhiều giáo nghĩa Thiên Thai. Bản cảo lưu truyền
chưa được tu chính, sau cùng được Trí Nghiễm, đệ tử
của Thiện Vô Úy và Ôn Cổ, đệ tử của Kim Cang Trí, hiệu
đính và đặt tựa lại là Đại Nhật Kinh Thích Nghĩa. Đông
Mật vẫn y theo bản kinh cũ chưa được tu chính, trong lúc
Thai Mật lại dùng bản được hiệu đính nầy. Nhất Hành
theo học với cả hai Pháp sư Ấn Độ là Thiện Vô Úy và
Kim Cang Trí và được cả hai truyền cho các nghi quỹ về Kim
Cang Giới (Vajradhatu) và Thai Tạng Giới (Garbhadhatu), nhưng có
người cho rằng ông coi Kim Cang Giới quan trọng hơn.
Ijuku-ka
(jap): Vipaka-phala (skt)—Maturation of effect—Dị thục quả—Fruit
ripening differently, or heterogeneous effect produced by heterogeneous
cause, i.e. in another incarnation, or life, e.g. the condition of the
eye and other organs now resulting from specific sins or otherwise in previous
existence—Quả báo khác thời mà chín, như trong một kiếp
tái sanh nào đó thì do cái nhân đời trước mà ngũ căn đời
nầy sẽ xấu, đẹp, thông minh, ngu độn (chứ không phải
là thiện ác nữa, do đó mới gọi là dị thục quả).
Ikeda
Daisaku (-1928): Third president of Soka Gakkai, one of the largest Buddhist
organizations in Japan. He first encountered the organization in 1947 and
became a passionate adherent soon after. Following the death of the organization’s
second president, Josei Toda (1900-1958), he succeeded him and began a
program of expanding the membership of the organization. Today it claims
several million followers in Japan, but the membership has split in recent
years as a result of conflict between lay Soka Gakkai and the priests of
Nichiren Shoshu over the leadership and direction of the organization.
Under Ikeda’s leadership it has also expanded its activities overseas
and today has many thousands of members in Europe and in the USA—Vị
chủ tịch thứ ba của tổ chức Soka Gakkai, một trong những
tổ chức Phật giáo lớn nhất ở Nhật Bản. Lần đầu tiên
ông gặp tổ chức này vào năm 1947 và chẳng bao lâu sau đó
ông trở nên hết sức gắn bó với nó. Sau khi vị chủ tịch
thứ hai là ông Josei Toda qua đời thì ông lên kế vị và bắt
đầu chương trình mở rộng tư cách hội viên của tổ chức.
Ngày nay tổ chức này tuyên bố có đến vài triệu tín đồ
ở Nhật, nhưng số tín đồ đã bị chia chẻ do hậu quả
của cuộc tranh chấp giữa nhóm tại gia Soka Gakkai và nhóm
Tăng lữ Nichiren Shoshu trong quyền lãnh đạo và đường hướng
hoạt động của tổ chức. Dưới sự lãnh đạo của Ikeda
tổ chức đã mở rộng hoạt động ra hải ngoại và ngày
nay có hàng ngàn hội viên ở Âu Châu và Hoa Kỳ.
Ikegami
(jap): Vùng Trì Thượng (gần Đông Kinh, Nhật Bản).
Ikkatsu
(jap): Một tiếng hét—See Katsu and Lin-Chi I-Hsuan.
Ikkyu
Sojun (1394-1481): One of the most famous Japanese Zen masters, particularly
renowned for his unorthodox lifestyle and his poems extolling the virtues
of wine and sex. He is known in the history of Zen as much for his profound
wit as for his profound realization of Zen. He mocked the deterirorating
Zen of the great monasteries of his time. Though he belonged to the Rinzai
tradition, he often castigated its leaders for their dogmatic adherence
to form and tradition. In 1420, while meditating by night in a boat on
a lake, at the sudden caw of a crow, he experienced enlightenment. Confirmed
by his master as his dharma successor, like his master, he kept monastic
life at a distance. Initially he lived as a hermit on Mount Jou and later
in his “hut of the blind ass in Kyoto. In 1474, he was appointed by the
imperial house as abbot of Daitoku-ji. He could not avoid this appointment,
but he tried not to live in Daitoku-ji in Shuon-an, a small temple in his
home village of Maki until he passed away in 1481. It is reported that
he was so disturbed by the ossification of Zen that he tore up the certificate
of awakening (Inka-Shomei) given to him by his master, and he refused to
name a dhrama-successor. He was also a poet who praised the great masters
of the ancient times, and often called himself as “the blind ass.”
Who
among Lin-Chi’s students
Give
a hoot
About
the authentic transmission?
In
their school
There’s
no shelter
For
the blind ass
Who,
on the road
With
staff and straw sandals,
Finds
truth.
There
they practice Zen on sure ground,
Comfortably
leaning back,
For
their own profit.
Ten
days
In
the monastery
Made
me restless.
The
red thread
On
my feet
Is
long and unbroken.
If
one day you come
Looking
for me,
Ask
for me,
At
the fishmonger’s,
In
the tarven,
Or
in the brothel.
Một
trong những thiền sư nổi tiếng của Nhật Bản, đặc biệt
nổi tiếng về lối sống không theo chính thống của ông và
những bài thơ tán dương công đức của rượu và tình dục.
Ông được biết đến trong lịch sử Thiền về sự hài hước
thâm sâu và sự chứng ngộ sâu của mình. Ông châm biếm loại
thiền đang bị suy tàn trong các tự viện lớn vào thơì của
ông. Dù ông thuộc dòng Lâm Tế, ông thường chỉ trích nghiêm
khắc lãnh tụ của tông phái vì việc cứng nhắc trong giáo
pháp và hình thức của truyền thống. Vào năm 1420, ông đạt
được đại giác vào một đêm trên con thuyền khi nghe tiếng
kêu của một con quạ giữa lúc đang thiền định sâu. Ông
được thầy xác nhận là ngươì kế vị Pháp. Cũng như thầy
mình, ông đứng xa sinh hoạt thiền viện. Lúc đầu ông ở
ẩn tại Jou, rồi ra sống trong “túp lều của con lừa mù”
tại Kyoto. Năm 1474, ông được nhà vua bổ nhiệm làm viện
trưởng tu viện Đại Đức Tự. Tuy không thể từ chối sự
bổ nhiệm này, ông luôn tránh lưu lại tu viện, mà thường
lui về ở tại Shuon-an, một ngôi chùa nhỏ tại quê ông ở
làng Maki cho đến khi ông thị tịch vào năm 1481. Người ta
tường thuật rằng ông rất phiền toái vì sự hóa đá của
Thiền (cứng nhắc) đến độ ông xé bỏ giấy chứng nhận
giác ngộ do thầy ông cấp, và chối bỏ luôn cả việc được
làm Pháp tử của mình. Ông còn là một thi sĩ thường ca ngợi
các thầy thiền thời xưa và tự coi mình như một con lừa
mù.
Có
môn đồ Lâm Tế nào
Còn
chăm lo
Tới
truyền thống thật?
Trong
các nhà trường của họ
Không
có nơi ẩn náu
Cho
con lừa mù
Đi
tìm chân lý
Chân
mang dép và tay chống gậy.
Họ
thực hành thiền trên nền đất vững,
Trong
tiện nghi và trong sự an toàn,
Vì
mối lợi của mình.
Mười
ngày đã qua
Trong
tu viện
Làm
cho tôi đầy những lo âu,
Sợi
chỉ đỏ
Dưới
chân tôi
Thật
dài nhưng còn nguyên vẹn.
Nếu
một ngày kia có ai đến
Tìm
tôi,
Hãy
hỏi tôi,
Tại
nơi anh hàng cá,
Tại
nơi quán rượu,
Hay
tại nơi nhà thổ.
Ikomayama
(jap): Núi Sinh Cư (Nhật Bản).
Iksani
(skt): Iksana (skt)—Y Sát Ni—According to the Kosa Sastra, this is
a kind of magic mode of reading another’s thoughts—Theo Câu Xá Luận
thì đây là một loại chú thuật mà người luyện có thể
biết được những ý nghĩ trong tâm người khác.
Iksvaku
(skt): Cam Giá—Nhứt Soa Cưu Vương—One of the surnames of Sakyamuni,
from a legend that one of his ancestors was born from a sugar cane—Một
trong các họ của dòng Thích Ca, theo truyền thuyết là một
trong những ông tổ của Ngài đã được sanh ra từ trong một
cây mía.
Iksvaku-Virudhaka
(skt): Cam Giá Vương—Vua Mía, mà người ta nói là một trong
những ông tổ của dòng Thích Ca, nhưng những người khác
cũng cho đây là tổ của dòng họ mình—King of the sugar-cane,
said to be one of the ancestors of Sakyamuni, but the name is claimed by
others.
Ill
(a): Sick—A person who is not enlightened is “ill” by definition.
The healing process is the conversion of suffering into the aspiration
to attain enlightenment.
Ill-affected:
Ác ý—Hatred—Ill-will—Ill-intent—Malicious.
Illegal
(a): Bất hợp pháp—Illegitimate—Unlawful—Illicit.
Ill-feeling:
Ác Cảm—Aversion—Antipathy—Dislike—Ill-feeling.
Ill-gotten
gains: Của phi nghĩa.
Ills
of meditation: Thiền bệnh (including wandering thoughts and illusions—bao
gồm tán loạn và ảo tưởng).
Ill-proportioned
(a): Quá tỷ lệ (quá cỡ).
Ill-thinking:
Bad intention—Ác Giác—Ác niệm.
Ill
thoughts: Bad intention—Evil thoughts—One of the three subversions
or subverters—Tưởng điên đảo hay ác tưởng, hay tư tưởng
xấu xa, một trong ba loại điên đảo—See Three subversions.
1)
Resentment: Oán hận.
2)
Greed: Tham lam.
3)
Jealousy: Ganh tỵ.
4)
Anger: Sân giận.
5)Wishing
to harm others: Muốn hại người.
6)
Wrong views: Tà kiến.
7)
Slander: Phỉ báng.
8)
Lying: Nói dối.
9)
Arrogance: Cống cao ngã mạn.
10)
Stealing: Trộm cắp.
11)
Sexual misconduct: Tà dâm.
12)
Substance abuse: Hút, uống hay chích những chất cay độc.
13)
Double-tongued: Nói lưỡi hai chiều.
14)
Harsh speech: Nói lời độc ác.
15)
Bad attitudes: Thái độ xấu ác.
16)
Wrong discernments: Phân biệt sai lầm.
17)
Faithlessness: Không có niềm tin.
18)
Ignorance: Si mê.
19)
Thought of killing: Tư tưởng sát sanh.
20)
Causing trouble: Gây rối, etc.
Ill-treat
(v): Bạc đãi—To maltreat.
Ill-treatment,
or killing of monks or nuns, or force them to leave the monasteries to
return to worldly life: Ngược đãi giết chóc chư Tăng Ni hoặc
buộc họ phải hoàn tục—See Five betrayals (III).
Ill-will:
Vyàpàda (p)—Ác tâm—Grievance—Hatred—Malevolence—Resentment.
1)
Ill-intent: Ác ý—Ác tâm (hatred: sân hận)—Malevolence—Malicious—Ill-intent—See
Hatred.
2)
Dosacarita (p): Bẩm tánh sân hận—Hateful temperament—See Six
kinds of temperament.
3)
Hatred: Sân—As in the case of lust or sense-desire, it is unwise or
unsystematic attention that brings about ill-will, which when not checked
propagates itself, saps the mind and clouds the vision. It distorts the
entire mind and its properties and thus hinders awakening to truth, and
blocks the path to freedom. Lust and ill-will based on ignorance, not only
hamper mental growth, but act as the root cause of strife and dissension
between man and man and nation and antion—Cũng như trường hợp
của tham dục, do bởi không tác ý như lý mà sân hận phát
sanh, khi sân hận phát sanh nếu không được ngăn chặn sự
sinh sôi nẩy nở của nó, nó sẽ làm cho tâm chúng ta cùn nhụt
và che lấp mất trí tuệ của chúng ta. Sân hận làm méo mó
tâm và các tâm sở của nó, vì vậy nó cản trở sự tỉnh
giác và đóng mất cửa giải thoát—See Fourteen unwholesome factors.
**
See Five hindrances (A), and Five hindrances to spiritual progress.
Illation
(n): Sự suy luận.
Illative
sense: Ý nghĩa được suy luận ra.
Illicit
(a): Bất hợp pháp.
Illimitable
glorious radiance: An endless splendid light—Ánh hào quang huy hoàng
vô hạn.
Illimitable
spiritual regions of the Buddhas: Giới ngoại—The realm outside of
the three limitations of desire, form and formlessness—Quốc độ ở
ngoài ba cõi Dục giới, Sắc giới, và Vô sắc giới (ngoài
ba cõi nầy là cõi tịnh độ của chư Phật, Bồ Tát).
Illimitables:
1)
Tâm Sở Vô Lượng: See Forty meditation subjects, and Fifty-two mental
states.
2)
Absolutely free or unhindered: Universal—Nhất Thiết Vô Chướng
Ngại—Hoàn toàn thoát khỏi mọi chướng ngại.
Illness
(n): Bịnh.
Illness
and Death: Bịnh Tử—Both illness and death are natural causes of events
in our life. To avoid suffering, Buddhists must accept them with
understanding—Bịnh Tử.
1)
Both illness and death are natural causes of events in our life. To prevent
suffering, Buddhists must accept them with understanding: Bịnh và chết
là những nguyên nhân tự nhiên của những biến cố xãy ra
trong đời sống chúng ta. Để tránh khổ đau người Phật
tử phải chấp nhận chúng trong hiểu biết.
2)
According to the Nirvana Sutra, just as a mother loves the sick child most,
so Buddha loves the most wicked sinner: Theo Kinh Niết Bàn, Đức Phật
thương những kẻ phàm phu nặng nghiệp nhiều, cũng giống
như người mẹ thương đứa con nghèo khó bệnh tật nhiều
nhất.
Illnesses
of meditation: Thiền Bệnh—The illnesses of meditation, i.e. wandering
thoughts, illusions, or the illusions and nervous troubles of the mystic—Các
loại bệnh gây ra bởi người tham thiền mà không hiểu rõ
về thiền như vọng tưởng hay vọng kiến.
Illness
as the result of previous karma: Nghiệp Bịnh—Bệnh nghiệp hay
bệnh gây ra do nghiệp của nhiều đời trước.
Illuminate
(v): Chiếu sáng—Rọi sáng—Dạy dỗ—Giáo hóa.
Illuminated
intellect: Trí chiếu sáng—Enlightened intellect.
Illuminated
mind: Bodhi Budh (skt)—Bodhihrdaya or Bodhicitta (skt)—Perfect
knowledge—Transcendent understanding—Perfect wisdom—Enlightened mind—Giác
Tâm—Đạo Giác Tâm—Bồ Đề Tâm—Tâm Minh Quang—The mind
of enlightenment, the illuminated mind, the original nature of man—Cái
diệu tâm bản giác hay bản tánh nguyên thủy của con người.
Illuminating
cause: Liễu nhân—The revealing cause (knowledge and wisdom)—See
Two causes (A).
Illuminating
or explaining the law-wheel: The thirty years teaching of the Prajna (Bát
Nhã) or Wisdom Sutras—Chiếu Pháp Luân—See Three periods of the
Buddha’s teaching.
Illuminating
all things: Chiếu rõ các pháp—See Ten kinds of actions of knowledge
(7).
Illuminating
view of things: Cái nhìn chiếu diệu vào hiện hữu.
Illumination
(n): Quang minh.
1)
Bodhi (skt): Enlightenment—Sự soi sáng—According to the Flower Adornment
Sutra, Chapter 27, there are ten kinds of illumination. Great Enlightening
Beings who abide in the concentration of the differentiated bodies of all
sentient beings will also acquire ten kinds of illumination—Theo Kinh
Hoa Nghiêm, Phẩm 27, có mười thứ quang minh chói sáng của
chư đại Bồ Tát. Chư Đại Bồ Tát trụ trong Nhứt thiết
chúng sanh sai biệt Đại Tam muội cũng sẽ được mười thứ
quang minh chói sáng—See Ten kinds of illumination.
2)
Prabha (skt): Brightness—Light—Splendor—Ánh sáng—Quang minh—Quang
huy—Ray—Beam—There are three kinds of light—Có ba loại ánh
sáng—See Two kinds of light and Three kinds of light.
Illuminations
of knowledge: Trí quang chiếu—According to the Flower Adornment Sutra,
Chapter 38, there are ten illuminations of knowledge of Great Enlightening
Beings. Enlightening Beings who abide by these can attain the illumination
of supreme knowledge of all Buddhas—Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm 38,
có mười trí quang chiếu của chư Đại Bồ Tát. Chư Bồ Tát
an trụ trong pháp nầy thời được trí quang chiếu vô thượng
của tất cả chư Phật—See Ten illuminations of knowledge of Great
Enlightening Beings.
Illumination
of knowledge of certain attainment of supreme perfect enlightenment: Trí
quang chiếu quyết định sẽ thành chánh đẳng chánh giác—See
Ten illuminations of knowledge of Great Enlightening Beings.
Illumination
of knowledge developing the determination of enlightenment through association
with the wise and accumulation of roots of goodness: Trí quang chiếu
y chỉ thiện tri thức phát tâm Bồ Đề tích tập thiện căn—See
Ten illuminations of knowledge of Great Enlightening Beings.
Illumination
of knowledge expounding inconceivable great means of access to truth: Trí
quang chiếu diễn thuyết bất khả tư nghì quảng đại pháp
môn—See Ten illuminations of knowledge of Great Enlightening Beings.
Illumination
of knowledge fulfilling all transcendent ways: Trí quang chiếu đầy
đủ tất cả các Ba La Mật—See Ten illuminations of knowledge
of Great Enlightening Beings.
Illumination
of knowledge seeing all Buddhas: Trí quang chiếu thấy tất cả Phật—See
Ten illuminations of knowledge of Great Enlightening Beings.
Illumination
of knowledge of seeing all sentient beings dying in one place and being
born in another: Trí quang chiếu thấy tất cả chúng sanh chết
đây sanh kia—See Ten illuminations of knowledge of Great Enlightening
Beings.
Illumination
of knowledge showing all Buddhas: Trí quang chiếu thị hiện tất
cả chư Phật—See Ten illuminations of knowledge of Great Enlightening
Beings.
Illumination
of knowledge skillfully comprehending the spiritual powers of all Buddhas:
Trí quang chiếu thiện xảo biết rõ tất cả chư Phật thần
thông oai lực—See Ten illuminations of knowledge of Great Enlightening
Beings.
Illumination
of knowledge teaching all sentient beings so they may abide in the state
of enlightenment: Trí quang chiếu giáo hóa tất cả chúng sanh
đều khiến an trụ Như Lai địa—See Ten illuminations of knowledge
of Great Enlightening Beings.
Illumination
of knowledge understanding the doctrines of all scriptures: Trí quang
chiếu hiểu tất cả tu-đa-la pháp môn—See Ten illuminations
of knowledge of Great Enlightening Beings.
Illuminative
(a): Sáng sủa.
Illuminative
way: Con đường sáng.
Illumine
the world: Chiếu sáng thế giới.
Illusion
(n): Màya (skt)—Bào ảnh.
1)
Dust—Impurity—Moral impurity—Mental impurity—Whatever misleads
or deludes the mind—Defilement—Cấu.
2)
Ignorance: Unenlightened and led astray—Si Mê—Tâm ngu si mê muội
đối với sự lý, không tin nhân quả luân hồi, nghi ngờ chánh
pháp.
3)
Bào ảnh—Things in the phenomenal world are not real or substantial,
as ordinary people regard them to be. They are transient, momentary, indefinite,
insubstantial, and subject to constant alteration. In reality, they are
like phantoms or hallucinations—Ảo ảnh—Ảo tưởng—Tất cả
những hiện tượng không thật như người ta tưởng. Chúng
tạm bợ, vô thường và không có thực thể. Kỳ thật chúng
là những bóng ma ảo ảnh. **See Vipallasa, Two aspects of illusion,
and Three kasaya.
Illusions
arise in practice: Sự hoặc—See Two aspects of illusion (B).
Illusion
arises from primal ignorance: Vô Minh Hoặc—The illusion arising from
primal ignorance which covers and hinders the truth, one of the three illusions—Một
trong tam hoặc, những nghi hoặc ảo tưởng khởi sanh bởi căn
bản vô minh làm che đậy sự thật.
Illusions
arise through contact with the world: Tư hoặc—See Two aspects of illusion
(A).
Illusion
arising from primal ignorance: Vô Minh Hoặc—See Three kinds of affliction.
Illusion-body:
Ảo thân.
Illusion
of the body: Thân Kiến—See Satkaya-drsti.
Illusion
city: Hóa Thành—The magic city in the Wonder Lotus Sutra; it typifies
temporary or incomplete nirvana (the imperfect nirvana of Hinayana)—Thành
phố ảo tưởng trong Kinh Diệu Pháp Liên Hoa; là Niết bàn
tạm thời và không hoàn toàn trong trường phái Tiểu thừa.
Illusions
connected with principles: Lý Hoặc—Illusion in regard to fundamental
truth, i.e. the reality of the ego and things, in contrast with illusion
in regard to things themselves—Những kiến hoặc như ngã kiến
hay mê hoặc trước chân lý (cái hoặc vô minh căn bản che
lấp các lý trung đạo, làm cho nó không sáng tỏ được là
lý hoặc; kiến hoặc hay tư hoặc, hay cái hoặc trần sa có
thể ngăn cản sự tướng hóa đạo, gọi là sự hoặc) thì
gọi là lý hoặc, đối lại với sự hoặc hay mê hoặc trước
sự tướng của thế gian—See Two aspects of illusion (B).
Illusion
of desire: Illusion of love—Ái hoặc.
Illusion
and enlightenment: Mê ngộ.
Illusion
and enlightenment are fundamentally the same: Mê Ngộ Bất Nhị—They
are of the one Buddha-nature—Mê và ngộ trên căn bản không sai
khác. Chúng chỉ là một tánh—See Non-dual dharma.
Illusion
of love: Illusion of desire—Ái hoặc.
Illusion
mind: Ảo tâm—Vọng tâm—Mind is unreal—The mind which results
in complexity and confusion—Tâm khởi niệm phân biệt sinh ra hết
thảy mọi cảnh giới—See Two minds (A).
Illusion
of perception: Illusion of mind—Thức ảo (Thức điên đảo).
Illusion
in practice: Tu Hoặc—Illusion, such as desire, hate, etc., in practice
or performance, i.e. in the process of attaining enlightenment—Khi tu
đạo ngươì ta cố gắng dứt bỏ mọi nghi hoặc, mê muội
tham, sân, si, để tiến đến giác ngộ.
Illusion
of a real ego: Ngã Điên Đảo—The illusion that the ego has real
existence. One of the four inverted or upside-down ideas, the illusion
that the ego is real—Phiền não vì cho rằng ngã là có thực—See
Four upside-downs.
Ilusion
of seeing things as they seem, not as they really are: Kiến Lưu—Tà
kiến hay những suy tưởng ảo ảnh hay kiến hoặc của tam
giới—Wrong views, or the ilusion of seeing things as they seem, not
as they really are—See Four currents that carry thinking along.
Illusions
and temptations that arise from ignorance: Vô minh hoặc—See Three
delusions (I).
Illusions
and temptations arise from false views or theories: Kiến hoặc—Perplexities
arise from false views or theories—Những ảo giác hay cám dỗ khởi
lên từ sự suy đoán sai lầm về tà kiến hay tà thuyết—See
Two aspects of illusion (A).
Illusion
and temptation through the immense variety of duties in saving others:
Trần sa hoặc—See Three delusions (I).
Illusion
that things are real and have independent existence: Tế hoặc hiện
hành chướng (vi tế hiện hành phiền não chướng)—See Ten
hindrances.
Illusion
of thoughts: Tư Hoặc (tu hoặc)—Thoughts arising through contact
with the world or by habits such as desires, anger, infatuation, etc. —Tư
tưởng khởi dậy qua tiếp xúc với thế giới bên ngoài hay
những thói quen như tham, sân, si, vân vân—See Two aspects of
illusion (A).
Illusion
of the three realm: Giới Hoặc—Giới Nội Hoặc—Illusion of,
or in, the three realms (desire, form, and formlessness) which gives rise
to rebirths, one of the three illusions—Một trong tam hoặc, kiến
tư hoặc khiến con người tiếp tục lăn trôi trong luân hồi
sanh tử—See Three classes of delusive views or delusions.
Illusion
of view: Tà kiến điên đảo—One of the three kinds of illusion.
The other two are illusions of perception and thought. Right understanding
alone removes these illusions and helps man to cognize the real nature
that underlies all appearance. It is only when man comes out of this cloud
of illusions and perversions that he shines with true wisdom like the full
moon that emerges brilliant from behind a black cloud—Một trong ba
loại điên đảo. Hai loại kia là Tưởng điên đảo và Tâm
điên đảo. Chỉ có Chánh kiến mới đoạn trừ những vọng
tưởng điên đảo nầy, và giúp người ta nhận ra bản chất
thật nằm trong mọi giả tưởng. Chỉ khi nào con người thoát
ra khỏi đám mây mù ảo tưởng và điên đảo nầy thì con
người mới chói sáng với chánh trí, giống như ánh trăng
rằm thoát khỏi đám mây đen vậy.
Illusion
of viewing the seeming as real: Kiến Lậu—Ảo tưởng tà kiến
cho rằng những thứ giả hợp là có thật.
Illusions
without actuality: Huyễn hóa không thiệt.
Illusionism
(n): Người theo chủ nghĩa xem vật chất chỉ là huyễn giả.
Illusionist:
Conjurer—Ảo sư.
Illusive:
Màya (skt)—Ảo—Illusory—Unreal—Vague—See Illusion.
Illusive
mind: Which results in complexity and confusion—Vọng tâm—Tâm khởi
niệm phân biệt sinh ra hết thảy mọi cảnh giới—See Two
minds (A).
Illusive
views of the body or self: Thân kiến—Wrong views of the body or self—See
Five higher wholesome deeds (B).
Illusive
views in self-grasping: Thủ kiến—Wrong views in self-grasping—See
Five higher wholesome deeds (B).
Illusive
views and thoughts: Misleading views and thoughts—Kiến Tư Hoặc—See
Three kinds of affliction.
Illusive
views in understanding the precepts: Giới kiến—Wrong views in understanding
the precepts—See Five higher wholesome deeds (B).
Illusive
vision: Confused vision—Deceptive vision—Huyễn.
Illusive
world: Ảo trần.
Illusory
(a): Màya (skt)—Ảo giác (như huyễn)—False feeling—Illusive—Magical—Unreal—Vague—See
Illusion.
Illusory
appearance: Maya-nimitta (skt)—Ảo tướng—Huyễn tướng.
Illusory
body: Ảo thân—This body is not real but an illusion—Thân này không
thật mà chỉ là huyễn giả.
Illusory
and defiled: Ảo Cấu—Illusory and defiled (body and mind are alike
illusion and unclean)—Ảo ảnh và cấu trược (thân và tâm cũng
là ảo ảnh và cấu trược).
Illusory
ego: Giả ngã.
Illusory
existence: Ảo hữu.
Illusory
ideas: Tương Tục Giả—Illusory ideas continuously succeed one another
producing other illusory ideas, one of the three hypotheses of the Satya-siddhi-sastra—Một
trong tam giả của Thành Thực Luận. Hết thảy các pháp hữu
vi đều do nhân quả tương tục, đó chỉ là giả hữu, chứ
không có thực the—See Three fallacious postulates.
Illusory
knowledge: Parikalpita (skt)—Kiến thức huyền ảo—Illusory knowledge
is the false attribution of an imaginary idea to an object produced by
its cause and conditions. It exists only in one’s imagination and does
not correspond to reality—Huyền ảo là sự gán ghép sai lầm
một ý tưởng không có thực cho một đối tượng do nhân
duyên tạo ra. Đối tượng nầy chỉ hiện hữu trong trí tưởng
tượng và không tương ứng với thực tại—See Three degrees
of knowledge.
Illusory
views: Kiến Hoặc Tư Hoặc—Illusory or misleading views and thoughts—Ảo
tưởng đưa đến tà kiến.
1)
Delusions in the visible world: Kiến Hoặc—Các loại vọng
kiến, phân biệt tà vạy, gây ra những mê hoặc.
2)
Illusions in the mental or moral world: Tư Hoặc—Lấy tình cảm
mê chấp tham, sân, si, mà nghĩ cảm về vạn hữu trên thế
gian.
Illusory
vision: Confused vision—Deceptive vision—Illusive vision—Huyễn.
Illustrations
of unreality: Thí dụ về mộng huyễn—Six illustrations of unreality
in the Diamond Sutra—Sáu thí dụ về mộng huyễn—See Six illustrations
of unreality.
Image
(n): Patibimba (p)—Pratibimba (skt)— Reflection—Ảnh tượng (hình
và bóng, theo đạo Phật đây là những hình ảnh phản tác
trong tâm thức).
1)
A picture in a painting: Picture—Photograph—Ảnh—Hình tượng.
2)
A statue: Tượng.
3)
A craving: Tượng chạm trỗ.
4)
Image—Reflection—Những hình ảnh phản tác trong tâm thức—See
Pratibimba.
5)
Nimitta (skt): Appearance—Image—Mark—Outward—Hình ảnh.
6)
In Consciousness-only theory, “image” refers to the various images
manifested in the mind due to discrimination: Theo Duy Thức Học, ảnh
tượng chỉ những hình ảnh hiện lên trong tâm thức do sự
phân biệt.
Image
of a Buddha: Pratima (skt)—Hình tượng Phật.
Image
of a Buddha of metal or gold: Kim Thân Đức Phật—Tượng Phật
bằng kim loại hay bằng vàng.
Image
of the Dharma Wheel: Hình Pháp Luân.
Image
of gold glory: Thiệm Bộ Quang Tượng—Especially the image of Sakyamuni
attributed to Anathapindaka—Tôn tượng rực rỡ, đặc biệt là
tôn tượng của Phật Thích Ca được Ngài Cấp Cô Độc cho
đúc.
Image
or likeness (of Buddha): Pratima (skt)—Hình tướng.
Images
and sutras: Tượng kinh—Hình tượng và kinh điển.
Image
of Vairocana in the open: Suyễn Phật.
Image
of wood: Mộc Phật—Tượng Phật bằng gỗ—A Buddha of wood.
Imageless
(a): Vô Tướng—See Alaksana.
Imagelessness:
Na-vidyate, or Nirabhasa, or Animitta, or Alakshana (skt)—Vô Tướng—Formlessness
or shadowlessness—See Alaksana.
Imagery
(n): Vật tưởng tượng.
