Khi
nhìn các vì tinh tú đang lấp lánh ở phía chân trời ta luôn
nghĩ đó là vì sao của giây phút hiện tại. Nhưng ta có thể
lầm. Cái lấp lánh mà chúng ta nhìn thấy chỉ là phần ánh
sáng của vì sao đang trên đường đi về phía ta, tại vì
đoạn đường phải mất hàng triệu năm mới tới, còn vì
sao ấy có thể đã lặn khuất từ lâu lắm rồi. Đó là khám
phá của khoa học. Nếu không có nền văn minh khoa học ta sẽ
còn lầm lẫn rất nhiều thứ trên thế gian này khi sử dụng
con mắt của mình với tầm nhìn rất giới hạn.
Nhưng
khoa học cũng vẫn còn lầm lẫn, khoa học vẫn luôn tiếp
tục làm mới chính mình để điều chỉnh lại một cách hoàn
hảo về những nhận xét trước đây và tìm tòi thêm những
phát hiện mới. Cho nên mới có khoa học tiến bộ ngày nay
và chắc chắn sẽ có khoa học tiến bộ trong tương lai. Nếu
khoa học bám chặt những hiểu biết của mình, không chịu
mở lòng ra để tiếp tục khám phá về những đối tượng
mà mình đã từng đưa ra nhận xét thì đó là một nền khoa
học cũ kỹ, lạc hậu và đầy nguy hiểm.
Trên
thực tế khoa học cũng đang cố gắng ngày đêm để không
ngừng cung cấp cho con người những hiểu biết về bản chất
thật của vạn vật, nhưng số lượng vẫn còn quá ít so với
những gì đang hiện hữu trong vũ trụ bao la này. Nghĩa là
ta vẫn còn phải chịu vướng kẹt vào vô số cái nhìn sai
lầm về thế giới vật chất chung quanh mỗi ngày.
Trái
tim con người còn kỳ bí và mênh mông hơn cả vũ trụ, nếu
không có một công trình nghiên cứu miệt mài và tinh xảo
hơn cả khoa học thì làm sao ta có thể thông đạt? Những
dòng cảm xúc tuôn chảy bất tận, những ngõ ngách tâm ý
sâu kín hay những khúc mắc chập chùng trong nhận thức luôn
tạo nên những hành động bất ngờ mà ta hoàn toàn không
chủ động được. Tại vì ta không hiểu biết bao nhiêu về
chúng cả. Mà trái tim của ta thì ta phải tự tìm tòi khám
phá chứ đâu thể trông mong vào công trình nghiên cứu nào
của ai khác. Một khi ta vẫn chưa hiểu thấu được chính
mình thì ta sẽ không bao giờ hiểu thấu được kẻ khác.
Ước muốn đó chỉ là ảo tưởng.
Vậy
mà ta vẫn thường hay tuyên bố những câu xanh rờn: Ta đã
biết hết, đã hiểu hết rồi! Tại vì ta luôn có thói quen
nhìn mọi thứ bằng kinh nghiệm có sẵn. Ta lười biếng quan
sát bằng tất cả sự khám phá về một vấn đề hay một
đối tượng trong giờ phút hiện tại, bởi ta nghĩ mình đã
từng có kiến thức và trải nghiệm về chuyện ấy, nhìn
sơ qua là có thể biết ngay. Thái độ chấp chặt định kiến
của ta đã khóa kín cánh cửa nhận thức, vì lẽ đó mà không
biết bao nhiêu lần trong cuộc đời ta đã có những phán xét
sai lầm đáng tiếc.
Trong
khi bản chất của mọi sự mọi vật luôn vận hành biến
đổi không ngừng, không có cái nào hoàn toàn giống cái nào,
cái trước cũng không bao giờ giữ nguyên phẩm chất như cái
sau. Nó có thể tươi tốt hơn, cũng có thể héo tàn hơn. Chỉ
có con mắt chưa vẩn đục, nhìn như chưa từng nhìn thấy
lần nào, bằng tất cả sự tinh khiết trong nhận thức thì
ta mới có thể tiếp xúc được sự thật về đối tuợng
ấy ngay bây giờ và ở đây.
Còn
nhớ câu chuyện của thiếu phụ Nam Xương. Khi chàng Trương
từ chiến trận trở về đã không được đứa con công nhận
là cha, vì nó được biết cha của nó chỉ xuất hiện trên
vách nhà vào ban đêm. Trong cơn cảm xúc hờn ghen, chàng Trương
đã không chịu hỏi han hay lắng nghe một lời giài thích tận
tường của vợ.
Chàng
đã không sử dụng con mắt trong để nhìn vào người vợ
vói những nỗi vất vả khổ đau và chung thủy trong những
ngày nuôi con trong chiếc bóng. Chàng đã tin lời người khác
mà đó lại là kiến thức của đứa bé thơ. Để rồi chàng
phải nhận lấy kết cục bi thương sau những phán xét sai
lầm của mình, người vợ đã nhảy xuống sông tự vẩn như
để rửa sạch oan ức cho chính mình và cả trái tim mù quáng
của người bạn đời chăn gối.
Tổ
tiên ta đã từng nhắc nhở "Muốn biết phải hỏi, muốn giỏi
phải học". Khi nào cái hiểu biết hay kinh nghiệm của ta còn
hạn chế thì ta vẫn phải mở lòng ra để học hỏi suốt
đời. Lắng nghe, quan sát, khám phá, thắc mắc đều là những
hành động tích cực cần phải có của một người không
bị kẹt vào những kiến thức mà mình cho là đủ. Đâu phải
chuyện gì mình cũng biết, đâu phải cái gì mình cũng thấy
được nguồn cơn. Thông minh nhạy bén mà thiếu sự tỉnh
táo và sâu sắc thì nó sẽ trở thành năng lực nguy hại,
đẩy ta ra khỏi cái nhìn đúng đắn về thực tạỉ.
Kinh
nghiệm vốn rất hữu ích nếu ta biết dùng nó đúng lúc đúng
nơi và cả sự chọn lọc tinh tế nữa. Nhưng ta không làm
được điều đó. Vì bản ngã ích kỷ mà ta luôn có khuynh
hướng áp đặt vào đối tượng đang rất mới trong giờ
phút hiện tại bằng những gì mình đã rút tỉa được ở
đối tượng khác trong quá khứ. Đặc biệt trong tình yêu
luôn cần đến cái nhìn trong suốt ấy hãy yêu như chưa yêu
lần nào, thì ta mới tiếp xúc trọn vẹn được con người
đang có mặt bên ta hôm nay. Ta đừng để nhữug vết thương
quá khứ làm trở ngại công trình khám phá và hòa nhập giữa
ta và con người đang hiện hữu. Ta sẽ không bao giờ có được
họ.
Tất
nhiên bản năng tự vệ đề phòng là cần thiết nhưng nếu
đi quá xa thì nó sẽ trở thành nghi kỵ và hiểu lầm. Người
yếu đuối, thiếu tự tin, chỉ đặt quyền lợi của mình
lên trên mọi liên hệ nên lúc nào cũng có thái độ phòng
thủ, lúc nào cũng nghĩ rằng người kia sẽ phản bội hay
hãm hại mình. Chính trí tưởng tượng phong phú kết hợp
với cái tôi nhút nhát đã dựng lên trong tâm ta những hình
ảnh sai lệch về người kia. Một cử chỉ hay lời nói bất
cẩn của người kia cũng dễ dàng trở thành bản án chung
thân mà ta trao cho họ.
Dù
người kia tìm từng mắc phạm sai lầm, nhưng trong giây phút
hiện tại này đây họ đã hoàn toàn chuyển hóa, đứng trước
ta đó là một con người không còn chút tì vết lỗi lầm.
Nhưng ta có nhìn thấy họ như là họ đang là không? Hay những
hình ảnh xấu xa mà ta có về họ vẫn còn in khắc nguyên
vẹn trong tâm. Như vậy ta sẽ không thể ghi nhận và sẽ đánh
mất họ. Một người cố ngoi lên từ vũng lầy mà không được
đón nhận ít nhất từ đôi mắt tin tưởng của người thương
yêu thì còn đâu nghị lực để mà đi tới chỗ hoàn thiện
Ở
bên Tây trong các phòng bán thuốc của bệnh viện người ta
hay treo câu "Ngay cả khi bạn đã chắc rồi, thì cũng xin vui
lòng kiểm tra lại một lần nữa" . Một liều thuốc lầm
lẫn có thể đưa người ta lập tức đi vào cõi chết. Cho
nên ta phải rất cẩn trọng trong khi đưa ra lời phán xét
về một vấn đề hay một đối tượng mà mình chưa hiểu
rõ sự thật. Nếu cần ta hãy pán ba chữ "Có chắc không?"
thật lớn ngay chỗ làm việc hay cắt thành một mẫu giấy
nhỏ bỏ ba chữ ấy vào trong túi, để trước khi mở miệng
phán xét thì ta lấy ra đọc như niệm thần chú mà không dễ
dàng sập vào bẫy của nhận thức sai lầm.
Nhiều
lần luyện tập dừng lại để nhìn rõ vào đối tượng rước
khi phán xét sẽ giúp ta có cái nhìn đúng đắn hơn. Nếu ta
đã dùng con mắt không thành kiến của mình để nhìn mà vẫn
không thấy được sự thật thì hãy tìm cách nhờ bên kia
giúp đỡ. Ta phải sẵn sàng lắng nghe người kia bằng tất
cả sự chú tâm và thành khẩn thì mới hiểu được những
góc khuất trong tâm hồn của họ. Chừng ấy ta sẽ không còn
lên án hay buộc tội nữa, trái lại ta sẽ có thái độ cảm
thông và thương xót.
Cho
nên một người vững chãi sẽ không bao giờ căn cứ trên
vài hành động bâng quơ hay vài thông tin chưa rõ ràng mà vội
vàng kết luận một điều gì. Có khi người kia hành xử như
vậy cũng vì hoàn cảnh bất đắc dĩ hay vì một mục đích
cao cả nào đó mà họ chưa có cơ hội để trình bày cho ta
rõ. Hãy thực tập im lặng chờ đợi và không rời sự qua
sát. Khi hai tâm hồn tự tìm tới để hiểu nhau mà không cần
phải dù tới ngôn từ để giải thích hay chất vấn thì nó
mới là đỉnh cao nhất của tình cảm linh thiêng và bền vững.
Rút
kinh nghiệm từ những lần phán xét sai lầm đã chôn ta vào
những vũng lầy đen tối, ta hãy khôn ngoan mỗi khi mở lời
nhận xét: "Tôi thấy như thế này không biết có đúng không?"
hay "Đó là suy nghĩ của tôi, nếu thấy có chỗ nào sai sót
thì xin nói cho tôi biết, tôi rất biết ơn". Đừng vì tự
ái hay tổn thương mà ta tự đóng bít lối thoát cho mình bằng
những lời tuyên bố chắc ăn như đinh đóng cột. Bởi hiểu
biết của ta chưa đủ lớn thì nhận xét sẽ mãi còn sai.
Một
trong những điều kiện căn bản của hạnh phúc là ta phải
hiểu được bản chất thật của chính mình. Hãy buông bỏ
bớt những bận rộn lo toan trong lối sống tích góp vật chất
và danh dự, để lòng thanh thản và bình an mà trở về tìm
hiểu chính mình để vén lên những bức màn định kiến đang
che phủ những góc sáng trong tâm hồn. Ở đó ta sẽ thấy
mình rất khác, một con người chân thật sau những tấn tuồng
đời đầy kịch tính.
"Đừng
vội vàng phán xét
Nhận
thức hay sai lầm
Tập
lắng nghe, ái ngữ
May
ra lòng hiểu lòng"
Nguồn:
Báo Giác Ngộ số 439
Người
gửi bài: Tịnh Tú (phatphap.wordpress.com & phatphapnhiemmau.com)
07-08-2008
12:23:56
