Một
trong các sinh hoạt văn học Phật giáo vào những ngày cuối
năm Ất Dậu vừa qua là buổi lễ giới thiệu bản dịch Thiền
Uyển Tập Anh được tổ chức tại hội trường Học
Viện Phật Giáo Việt Nam, Thiền Viện Vạn Hạnh, TP. HCM vào
lúc 8 giờ 30 sáng ngày 20-1-2006. Buỗi lễ, ngoài sự hiện
diện của Hoà thượng Thích Minh Châu, viện trưởng, Giáo
sư Lê Mạnh Thát, phó viện trưởng thường trực, quý Hoà
thượng Thích Phước Sơn, Thích Minh Cảnh, Thượng toạ Thích
Nguyên Giác, quý Tăng ni, Cư sĩ, còn có sự hiện diện của
Giáo sư Philippe Langlet, Viện Đại Học Paris 7 - dịch gỉa
Thiền
Uyển Tập Anh tiếng Pháp, nữ hoạ sĩ tạo hình Dominique
De Miscault, Linh mục Huỳnh Công Minh cùng nhiều nhà văn
học, nghệ sĩ và giới truyền thông trong nước.
Sau
diễn từ khai mạc của Hoà thượng Thích Minh Châu là lời
phát biểu của giáo sư Philipe Langlet và nữ hoạ sĩ Dominique
De Miscault là bài tham luận
của Thượng toạ Thích Tuệ Sỹ do Thượng toạ Thích
Nguyên Giác, Trú trì chùa Già Lam, đại diện đọc và bài
tham luận của giáo sư Lê Mạnh Thát. Sen kẽ chương trình
là phần diễn ngâm thơ Thiền sư Vạn Hạnh do nghệ sĩ Thuỳ
Dương trình bày.
Được
biết Thiền Uyển Tập anh là một viên ngọc quý của nền
văn học và lịch sử cũng như tư tưởng Phật giáo của Việt
Nam từ thế kỷ thứ 6 đến đầu thế kỷ 13, là tài liệu
quan trọng trong sự khảo cứu lịch sử du nhập và hình thành
các phái thiền tại VN. Từ trước đến nay do những hạn
chế nhất định, nên việc tiếp cận tác phẩm này chỉ dừng
lại ở việc phiên âm và dịch nghĩa qua tiếng Việt.
Nay đã được Tiến sĩ Lê Mạnh Thát, sau khi phát hiện thêm
các dị bản của Thiền uyển Tập Anh đã nghiên cứu và "cung
cấp nhiều dữ liệu quan trọng khả dĩ bổ sung, và đồng
thời cải chính, những điều được ghi chép bởi các chính
sử của Việt nam mà các tác giả của chúng phần lớn dựa
trên những thông tin đầy thành kiến và xuyên tạc của sử
liệu Trung quốc đối với sự hình thành ý thức dân tộc
cũng như sự phát triển chính trị xã hội của nước ta.
Bản dịch san định do Lê Mạnh Thát thực hiện này nhanh chóng
trở thành văn bản cơ sở cho nhiều khảo cứu lịch sử theo
sau nó" (TT. Tuệ Sỹ).
Bản
dịch ra Pháp ngữ với tựa đề “Un Livre Des Moines Bouddhistes
Dans Le Vietnam D’autrefois, bởi Giáo sư Philippe Langlet,
với phần minh họa của nữ hoạ sĩ Dominique De Miscault, sách
do nhà xuất bản Aquilon, Paris, 2005. Đây là bản dịch tiếng
Pháp đầu tiên tương đối đầy đủ của Thiền Uyển Tập
Anh. Trong quyển sách này Philippe Langlet và Dominique de Miscault
đã giới thiệu một cách trình bày văn bản như sau: “…năm
mươi sáu bài kệ và những trích đoạn ngữ lục từ thế
kỷ thứ X đến thế kỷ thứ XII được trích ra từ tác phẩm
xuất hiện vào thế kỷ thư XIV và được giới thiệu trong
nguyên tác chữ Hán, cùng với bản dịch tiếng Pháp, cũng
như tiếng Việt đã được Viện văn học ở Hà Nội cho phép.
Tất cả các trích đoạn đều kèm theo hình ảnh minh hoạ
nội dung, nhằm gợi ra một cách tiếp cận vượt ra ngoài
sự đọc hiểu thông thường.
Những
chú giải văn bản và tiểu sử chỉ được cung cấp ở cuối
sách, bởi vì những trích đoạn cũng có thể được thuởng
thức một cách độc lập với bối cảnh lịch sử”
Cũng
cần giới thiệu thêm đôi nét về các tác giả công trình
dịch thuật này: Philippe Langlet, Giáo sư, Tiến sĩ Sử Học
và Đông Phương Học của Viện Đại Học Paris 7- Denis Diderot.
Ông đã từng giảng dạy tại Việt nam và cùng với vợ là
bà Quách Thanh Tâm, đã xuất bản nhiều công trình nghiên cứu
về lịch sử và địa lý Việt nam.
Dominique
de Miscault, phụ trách phần trình bày và minh hoạ, là nghệ
sĩ tạo hình đã nhiều lần triển lãm tại VN.
Trong
phần kết luận bài tham luận
do TT. Nguyên Giác đọc trước buổi lễ, TT Tuệ Sỹ đã viết:
"...Nhưng dù ở bên này hải đảo, hay bên kia đại dương,
mà trong cõi tịch mặc vô ngôn, trong thế giới mặc nhiên
vô hạn, với những điều nói được và không nói được,
những hình ảnh ký họa được hay không ký họa được, giữa
người và người, giữa các dân tộc dị biệt, trong các truyền
thống và văn minh tương phản, vẫn còn ẩn tàng trong tận
đáy sâu, trong rung cảm đồng điệu của những trái tim nhân
hậu. Chúng tôi muốn nói, từ những chuyển tải bằng ngôn
ngữ Pháp thực hiện bởi Giáo sư Philippe Langlet, từ những
minh họa bằng kỹ xảo của lý trí tư biện phương Tây bởi
nghệ sĩ tạo hình Dominique De Miscault, chúng ta thử tìm lại
dấu vết tâm tư của tiền nhân, thử nhìn lại chính mình
từ đôi mắt của những người khác, để tự khẳng định
chính mình trong những cơn lóc thời đại."
Riêng
phần Việt ngữ, tác phẩm mang tựa đề “Nghiên
Cứu về Thiền Uyển Tập Anh” của Tiến sĩ Lê Mạnh
Thát do Viện Nghiên Cứu Phật học Việt Nam ấn hành, nhà
xuất bản Phương Đông in năm 2006, (in lần thứ tư với nhiều
thông tin mới). Sách dày 918 trang với 6 phần, gồm: Nghiên
cứu về Thiền uyển tập anh dưới góc độ văn bản học
qua các truyền bản của các thời đại Trần , Hồ, Lê, Nguyễn…
với phần dịch thuật nội dung cùng các chú thích; in toàn
bộ phần nguyên bản chữ Hán của truyền bản đời Lê năm
1725 cùng phần sách dẫn. Có thể nói, đây là quyển sách
biên khảo công phu nhất về
Thiền Uyển Tập Anh
từ trước đến nay.
Tâm
Diệu
(Ảnh:
Nguyên Định)
