Đáp
lại lời mời của một số tự viện Hàn Quốc, ni trưởng
Thích Nữ Huệ Giác - phó Ban trị sự Tỉnh hội Phật giáo
tỉnh Đồng Nai, viện chủ Quan Âm Tu Viện, Biên Hòa đã dẫn
đầu phái đoàn môn phái Phật giáo Liên Tông Tịnh Độ Non
Bồng hành hương chiêm bái tự viện Hàn Quốc từ ngày 15
đến 20/7/2008.
Tháp
tùng cùng ni trưởng Trưởng môn phái Phật giáo Liên Tông
Tịnh Độ Non Bồng có: ni sư TN Kim Sơn - giáo thọ Trường
Sơ - Trung cấp Phật học tỉnh Đồng Nai, ni sư TN Diệu Tường
- trụ trì chùa Bửu Quang, Q8, TP HCM, đại đức Thích Minh Trí
- trụ trì chùa Phúc Lâm, Biên Hòa, sư cô TN Hương Nhũ - Tiến
sỹ Phật học, giảng viên Học viện Phật giáo Việt Nam tại
TP HCM, sư cô TN Vạn Hạnh - ni chúng Quan Âm Tu Viện, Biên Hòa
và 12 phật tử.
Tại
Hàn Quốc, phái đoàn lần lượt hành hương chiêm bái những
ngôi danh cổ tự nổi tiếng ở thủ đô Seoul và thành phố
Suanbo, Hàn quốc như: Chog Ye Sa, Pong Um Sa, Yong Mun Sa, Yong Yu
Sa, To Un Sa, Sook Kuk Sa, Pong Kuk Sa, Pong Won Sa v.v … Ngoài ra,
phái đoàn còn tham quan một số di tích lịch sử văn hóa Hàn
Quốc như: Cung điện Hoàng gia Kyeongbok được xây dựng dưới
triều đại Joseon bởi vua Taejo năm 1395, Viện bảo tàng Dân
gian Seoul, Làng Văn hóa Dân tộc Nam San.
Dưới
sự hướng dẫn khéo léo và ứng xử linh hoạt của ni trưởng
trưởng đoàn, mỗi tự viện mà đoàn đến, phái đoàn môn
phái Phật giáo Liên Tông Tịnh Độ Non Bồng đều trang nghiêm
lễ Phật, nguyện cầu quốc thái dân an, phát tâm cúng dường
Tam Bảo, và đều được Ban quản trị các ngôi danh lam cổ
tự Phật giáo Hàn Quốc tiếp đón trọng thị, thắm tình
đạo vị.
Xúc
động nhất là khi phái đoàn đến chiêm bái chùa Yong Yu Sa
(Cối Nham Tự) tọa lạc trong cảnh núi rừng trùng điệp,
tiếng suối róc rách, chim hót líu lo, không gian tĩnh lặng
gần sát biên giới Nam-Bắc Triều Tiên. Là chứng nhân lịch
sử từng ‘thực mục sở thị’ và thấu hiểu nỗi thống
khổ khi đất mẹ Việt Nam bị chia cắt thành đôi miền nam
bắc bởi ngoại bang, ni trưởng Huệ Giác đã cử đại đức
Minh Trí gióng Đại Hồng Chung và chỉ đạo tất cả thành
viên trong đoàn tĩnh tọa tụng kinh, niệm Phật trong ngôi già
lam này để nhất tâm cầu nguyện cho chiến tranh hận thù
mau chấm dứt, hòa bình thống nhất sớm trở về trên bán
đảo Triều Tiên.
Có
thể, do rừng núi chiếm 70% diện tích của Hàn Quốc, lại
được dân chúng có ý thức bảo vệ rừng và có cách tiếp
cận môi trường sinh thái tốt, - ngay cả thủ đô Seoul cũng
tọa lạc trong cảnh núi rừng cây cối xanh tươi, và xung quanh
là tám ngọn núi sừng sững cao vút, - nên đa phần chùa chiền
Hàn Quốc đều tọa lạc giữa núi non hùng vĩ, phong cảnh
hữu tình.
Người
ta khó mà tìm thấy bất cứ một cảnh mại mãi xô bồ hay
nạn xâm lấn đất chùa làm nơi cư trú, mưu sinh nào của
quần chúng trước và trong các chùa chiền ấy. Trái lại,
người ta rất dễ nhận thấy sự thuần thành, sự tín tâm,
sự kính trọng quý tăng ni - dù là tăng ni ngoại quốc, - và
ý thức tự giác tu tập cao của các phật tử Hàn Quốc. Mỗi
khi bước vào chốn thiền môn này, họ tự lấy tọa cụ trải
ra, rồi ngồi bán già hay kiết già trên tọa cụ, lặng lẽ
một mình tụng kinh, lễ Phật mà không phải đợi đến lúc
có khóa lễ chính thức.
Qua
một số tự viện mà đoàn đến chiêm bái, theo quan sát cá
nhân, người viết thấy rằng kiến trúc văn hóa trong các
tự viện Hàn Quốc là một thể thuần nhất, gần như giống
nhau, - kể cả những ngôi già lam hiện đang trùng tu hay đang
tân tạo. Khác hẳn với tính thuần nhất của kiến
trúc văn hóa tự viện Hàn Quốc, kiến trúc văn hóa tự viện
Việt Nam lại mang tính đa dạng.
Sở
dĩ có tính đa dạng về kiến trúc này là do phong tục, tập
quán và sinh hoạt Phật giáo mỗi miền của nước ta mỗi
khác nhau đã hình thành nên bản sắc kiến trúc văn hóa tự
viện của mỗi miền cũng mỗi khác nhau. Chẳng hạn, kiến
trúc văn hóa tự viện miền Bắc có tính truyền thống, miền
Trung đa phần mang phong cách kiến trúc cung đình, và miền
Nam có tính cởi mở, - có thể do Phật giáo miền Nam trẻ
trung hơn Phật giáo miền Bắc và miền Trung nếu đứng về
góc độ lịch sử mà nói.
Ngày
nay, riêng ở miền Nam, do xu thế hội nhập của thời đại
và do sự giao lưu văn hóa giữa các quốc gia nên có chùa kiến
tạo theo phong cách kiến trúc Phật giáo Đài Loan - Trung Quốc,
có chùa đại trùng kiến theo mô típ kiến trúc các nước
Phật giáo Nam tông, và có chùa xây dựng mà ngay cả các nhà
kiến trúc chuyên môn, các chuyên gia văn hóa cũng không hình
dung nổi nó thuộc mô hình kiến trúc của xứ sở Phật giáo
nào, vì nó được xây dựng theo sự tưởng tượng của sư
trụ trì của một ngôi già lam nào đó.
Sự
kiến tạo hay đại trùng tu chùa chiền ở miền Nam hiện nay
nổi lên như một phong trào ‘trăm hoa đua nở’ - với
ý nghĩ dễ duôi: miễn có nơi cho phật tử chiêm bái tu hành
là được - nhiều hơn là ý thức bảo tồn và phát huy các
giá trị kiến trúc văn hóa Phật giáo truyền thống của cha
ông chúng ta để lại, vốn đã được thử thách và tinh lọc
qua hàng thế kỷ để tạo ra vị trí xứng đáng trong lòng
văn hóa dân tộc và thế đứng độc lập, tự chủ trong xu
hướng giao lưu văn hóa toàn cầu, mà nguyên nhân chính của
nó là vì thiếu kiến thức căn bản về kiến trúc văn hóa
tự viện truyền thống của dân tộc trong một số tăng ni
hiện đang giữ cương vị trụ trì.
Trở
lại kiến trúc tự viện Hàn Quốc, chất liệu xây dựng chùa
chiền ở đây đều bằng gỗ hay đá xám đen. Mái ngói màu
nâu đen. Đà xà, rui mè, kèo cột v.v … đều trang trí hoa
văn sơn màu ngũ sắc theo mô típ văn hóa Phật giáo Tây Tạng
với màu xanh lá cây - biểu tượng của niềm tin, của hạnh
phúc, và của hòa bình - làm chủ đạo. Sàn nền các nội
điện lót gỗ thông. Sân chùa nền đất sét pha cát, không
tráng bê tông hay lót gạch. Các bậc thềm lên xuống lót đá
tảng màu xám đen.
Mỗi
tự viện thường có: Tam Quan hoành tráng, Đại Hùng điện,
Tam Thiên Phật điện, Địa Tạng điện, Quán Âm điện, Kim
chung các, Giảng đường, Tăng đường, nhà trù, và trước
Đại Hùng điện giữa sân có một tháp đá nhỏ cao 4-5 mét.
Trong nội điện của các chùa Hàn Quốc thường thờ bộ ba
tôn tượng: hoặc Di-đà, Quán Âm, Thế Chí, hoặc Thích Ca,
Văn Thù, Phổ Hiền, hoặc Tam Thế Phật. Phông nền phía sau
bộ ba tôn tượng ấy, trên vách điện vẽ cảnh sinh
hoạt của chư Phật, chư Bồ-tát ở thế giới Cực Lạc.
Nhìn
chung, kiến trúc văn hóa tự viện Hàn Quốc là sự kết hợp
giữa kiến trúc Phật giáo Trung Quốc và Tây Tạng, cùng với
kiến trúc truyền thống Hàn quốc, để từ đó tạo nên bản
sắc kiến trúc văn hóa Phật giáo đặc thù của phật tử
Hàn Quốc, vừa rực rỡ tráng lệ, vừa trang nghiêm cổ kính.
Nếu không có yếu tố văn hóa Phật giáo Tây Tạng chen lẫn
trong các chùa Hàn Quốc, chúng ta khó mà phân biệt đâu là
chùa Hàn Quốc đâu là chùa Nhật Bản, bởi vì về hình thức
kiến trúc tổng thể, chúng khá giống nhau.
Về
sinh hoạt Phật giáo Hàn Quốc ngày nay, thì hầu hết các tự
viện đều có tăng - ni và phật tử tu tập theo pháp môn Thiền
- Tịnh song tu, và ăn chay. Có vẻ như họ luôn có ý thức
duy trì và bảo tồn các giá trị sinh hoạt Phật giáo truyền
thống vốn là nền tảng vững bền của sự giải thoát. Rất
ít tăng ni có huynh hướng vượt rào, thoát ly các giá trị
truyền thống như lập gia đình, ăn mặn giống như Phật giáo
Nhật Bản, mặc dù dân trí Hàn Quốc khá cao, và kinh tế cũng
rất phát triển, xếp hàng thứ 10 trên thế giới, thu nhập
bình quân đầu người mỗi năm tính theo GDP khoảng trên 20.000
USD.
Có
phải chính ý thức duy trì các giá trị truyền thống và đời
sống phạm hạnh nghiêm túc của tăng ni Hàn Quốc ấy đã
tạo nên sự thuần thành, sự tín tâm, sự cung kính tăng ni
và ý thức tự giác tu tập cao trong lòng phật tử Hàn Quốc
như đã nói ở trên?
Trong
khi đó, năm 2006, khi đến chiêm bái một số danh lam cổ tự
Nhật Bản, người viết tận mắt chứng kiến cảnh chùa to
Phật lớn nhưng vắng bóng tăng ni tu hành. Và đa phần phật
tử Nhật Bản đến chùa chỉ chắp tay khấn vái theo phong
tục, tập quán tổ tiên. Hơn thế nữa, tín tâm vào tăng ni
của phật tử Nhật Bản hiện nay dường như đã tan nát ở
trong lòng.
Có
thể nói, Phật giáo Nhật Bản hiện nay, trên thực tế, chỉ
còn là một cái xác không hồn. Các cơ sở tự viện cổ kính
hoành tráng của Nhật Bản đã mất hẳn chức năng chính của
nó, đó là làm nơi quy hướng tâm linh cho tăng tín đồ Phật
giáo, mà thay vào đó là một chức năng mới: du lịch tâm
linh. Với những ai nặng lòng với Phật giáo, nếu có hành
hương đến nơi tôn nghiêm ấy cũng chỉ thấy dâng trào những
cảm xúc hoài niệm kính tiếc dĩ vãng thời hoàng kim của
Phật giáo Nhật Bản mà thôi.
Hỏi
ra mới biết rằng, ngày nay ở Nhật Bản rất ít người xuất
gia. Và nếu có xuất gia thì đa phần họ cũng lập gia đình,
ăn mặn, sinh hoạt như người thế tục. Đặc biệt, nữ giới
thì dường như không còn có ý niệm xuất gia đầu Phật trên
xứ sở mặt trời mọc này. Người ta có thể cho rằng, sở
dĩ Phật giáo Nhật Bản rơi vào bi kịch xót xa như thế là
do văn minh khoa học của họ tiến bộ vượt bậc nên niềm
tin tôn giáo đã mất dần trong tâm thức người dân Nhật.
Xét cho cùng, nguyên nhân sâu xa của bi kịch này của Phật
giáo Nhật Bản ngày nay chính là phong trào canh tân Phật giáo
Nhật Bản trong suốt thế kỷ XX đã đẩy con tàu Phật giáo
Nhật Bản đi trượt khỏi đường ray Phật giáo truyền thống
mà hậu quả nhãn tiền của nó là đã sinh ra một đứa con
dị dạng: “phái Tân Tăng”.
Quả
thật, trên thực tế, người ta rất khó mà chấp nhận và
tin tưởng hình tướng của một vị hòa thượng ‘đầu tròn
áo veston, có vợ và con’ hay hình ảnh một tu sỹ biểu diễn
thời trang Phật giáo trong quán bar. Cũng như, người ta rất
khó phát sinh niềm cung kính đối với một người được
mệnh danh là thiền sư nhưng lại mang hình tướng cư sỹ,
cho dù người đó có học vị, học hàm đến đâu đi chăng
nữa. Bởi vì ít nhiều hình tướng nơi những con người ấy
có cái gì đó không chính danh, mà khi bên ngoài đã không chính
danh thì bên trong làm sao chính danh được? Thay vào đó, người
ta có thể vô tư chấp nhận những hình tướng ấy như là
tấm gương tiêu biểu của một cư sỹ phật tử chân chính,
thuần thành vốn có thể tu đạo và chứng đạo. Bởi vì
tự thân hình tướng bên ngoài đó cũng đã có phần chính
danh dù thực hư bên trong của nó vẫn chưa thể biết có kiểm
chứng được hay không.
Với
hình thức sinh hoạt Phật giáo nửa đời nửa đạo như thế,
thử hỏi làm sao chùa chiền tại Nhật Bản lại không vắng
hẳn bóng những bậc chân tu đạo cao đức trọng soi đường
dẫn lối cho phật tử? làm sao sự tín tâm trong lòng quần
chúng phật tử không tan thành mây khói? và phải mất bao nhiêu
lâu và bao nhiêu thế hệ để người ta mới có thể vực
dậy đức tin, ý thức tự giác tu tập, và xây dựng ngôi
chùa tâm linh vững chãi như thời vàng son đã qua trong trái
tim quần chúng phật tử Nhật Bản? Đáp án cho bài toán nan
giải này chính là “hồi đầu thị ngạn”. Hãy quay về
bước theo vết chân truyền thống mà chư Phật đã đi, chư
Bồ-tát đã đi, chư Tổ sư đã đi và bây giờ tất cả chúng
ta cũng phải đi, - nếu muốn giải thoát.
Từ
phi trường quốc tế Inchon, thủ đô Seoul, Hàn Quốc, chuyến
bay OZ 731 đưa phái đoàn môn phái Phật giáo Liên Tông Tịnh
Độ Non Bồng trở về đến phi trường Tân Sơn Nhất lúc
0h05’, rạng sáng ngày 21/7/2008, kết thúc tốt đẹp chuyến
hành hương chiêm bái tự viện Hàn Quốc, bất chợt người
viết nhận ra rằng, trong nửa đầu thế kỷ XX, ở Việt Nam
cũng có các phong trào chấn hưng Phật giáo khắp ba miền Nam,
Trung, Bắc, được khởi xướng bởi quý hòa thượng Tố Liên,
Tịnh Khiết, cư sỹ Minh Tâm Lê Đình Thám, cư sỹ Thiều Chửu
v.v.
Thế
nhưng, khác với phong trào canh tân của Phật giáo Nhật Bản,
mục đích của các phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam
ấy không hướng đến làm thay đổi các giá trị Phật giáo
truyền thống, mà là kế thừa, bảo tồn và phát huy di sản
văn hóa Phật giáo truyền thống vốn kết tinh qua các triều
đại Đinh, Lê, Lý, Trần, để từ đó xuất sinh cả một
thế hệ cao tăng thạc đức, - như hòa thượng Minh Châu, Thanh
Kiểm, Thiện Siêu, Thanh Từ, Nhất Hạnh v.v… - làm tỏa sáng
Phật giáo Việt Nam ngày nay.
Phải
chăng, đây chính là bài học kinh nghiệm quý báu cho tất cả
chúng ta tự nhìn lại để vững tin tiếp bước trên con đường
Phật giáo truyền thống của dân tộc vốn đã được tôi
luyện và tinh lọc qua hai ngàn năm lịch sử mà không cần
phải băn khoăn và bận tâm trước những thay đổi và thách
thức của cuộc sống hôm nay?
Thích
Minh Trí
07-23-2008
11:55:12
Trở
Về Mục Lục Phật Giáo Hàn Quốc
