LTS:
Đã có một thời, nhiều nhà khoa học cho rằng ăn chay không
thể cung cấp đủ các loại chất cần thiết cho cơ thể.
Do vậy mà có nhiều người đã hạn chế hoặc không dám ăn
chay. Tuy nhiên, ngày nay ăn chay đang là khuynh hướng thịnh
hành ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, vì nó giúp
ngăn ngừa được nhiều bệnh tật. Dưới góc nhìn của các
chuyên gia dinh dưỡng, ăn chay được đánh giá như thế nào?
Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với bác sĩ Nguyễn Thị Kim
Hưng - nguyên Giám đốc Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM, giảng viên
Đại học Y Dược TP.HCM về vấn đề này, xin giới thiệu
đến quý độc giả. NSGN
Con người khởi
thuy bằng việc ăn chay
-
Phóng viên: Thưa bác sĩ, đối với xã hội loài người, ăn
chay dường như không phải là vấn đề mới mẻ?
-
BS. Nguyễn Thị Kim Hưng: Xét về bản chất, chúng ta
cần phải hiểu rằng, con người không phải là giống ăn
động vật, mà là ăn thực vật, rau quả. Khi nghiên cứu cấu
trúc cơ thể như răng, đường tiêu hóa, hệ thống thoát mồ
hôi v.v…, các nhà nghiên cứu đã nêu ra nhiều bằng chứng
nhằm chứng minh rằng con người là sinh vật ăn rau qua. Những
loài ăn động vật thường có đường ruột rất ngắn, có
nanh vuốt, móng vuốt. Chúng sử dụng móng vuốt sắc như dao
để vồ, cấu xé con mồi. Những chiếc răng nanh dài để
nghiền thức ăn. Ruột rất ngắn vì việc tiêu hóa thức ăn
động vật mà cụ thể là thịt đòi hỏi chúng không ứ đọng
lâu, không gây nên men thối sản sinh nhiều chất độc. Con
người thì khác hoàn toàn: ruột rất dài, thức ăn đi qua
lâu để hấp thu được hết các dưỡng chất cần thiết.
-
Vậy chúng ta lý giải như thế nào khi mới bắt đầu, con
người đã biết ăn động vật thông qua hoạt động “săn
bắt”?
- Toàn
bộ lịch sử cũng chỉ là giả thuyết về mặt khoa học,
vì những số liệu mà chúng ta tìm được chỉ vốn rất gân
đây. Nhưng với những gì mà khoa học có được, loài người
thời nguyên thủy là những người ăn chay tuyệt đối. Bởi
chưa tìm ra lửa để nấu nướng nên họ phải ăn thức sống;
thức ăn tiêu hóa càng chậm càng cần phải có thời gian ở
lâu trong ruột để được lên men. Cho đến mãi sau này, có
thể do vô tình vì cháy rừng, một số động vật bị thiêu
chết và tỏa mùi thơm, con người mới phát hiện ra một loại
thức ăn mới, họ bắt đầu biết sử dụng lửa và biết
cách ăn thịt. Tại những vùng đất cổ xưa nhất của loài
người như Ấn Độ chẳng hạn, người ta vẫn còn duy trì
việc ăn chay. Đến nay, ở Ấn, việc ăn thịt bò vẫn còn
bị cấm. Riêng ở Việt Nam, trong cách ăn uống, chúng ta dù
nói không ăn chay đi nữa, thì trên thực tế, trong bữa ăn
hàng ngày của chúng ta có đến 90% là thức chay, nhất là
ở các vùng nông thôn, những khi có giỗ tết người ta mới
dùng nhiều thịt cá, còn lại hầu hết chỉ ăn rau củ là
chủ yếu. Hình trên:BS. Nguyễn Thị
Kim Hưng
-
Tuy thế, có nhiều người lo ngại rằng ăn chay sẽ không đủ
chất dinh dưỡng cho cơ thể?
- Trên
thực tế, đã có một thời nhiều nhà khoa học cho rằng ăn
chay không cung cấp đủ các loại chất dinh dưỡng cho cơ thể,
nên sẽ bị suy yếu. Nhưng chúng ta cũng phải nhìn nhận rằng
các nhà sư chân tu của Phật giáo chỉ ăn những thực phẩm
có nguồn gốc thực vật mà vẫn khỏe mạnh, nhiều người
đạt tuổi thọ cao. Xu hướng hiện nay, nhiều người cho rằng
ăn chay có sức khỏe chẳng thua kém gì ăn thịt, có khi còn
khỏe mạnh hơn. Những con thú như trâu, bò, lạc đà, ngựa
v.v… là loài ăn thực vật nhưng chúng vẫn rất dẻo dai và
làm việc không mệt mỏi.
Ăn chay có nhiều
lợi ích
-
Như vậy, theo bác sĩ, ăn chay có những ích lợi như thế nào?
- Dưới
lăng kính y học, ăn chay trước hết sẽ tránh được những
tác hại so với ăn thịt như: các bệnh lý về tim mạch, ung
thư, ngộ độc thực phẩm, béo phì, đái tháo đường tuýp
2, sỏi mật... Cũng cần hiểu rằng, do cấu trúc trong cơ thể
của con người, mà đặc biệt là dường ruột rất dài, nên
mỗi khi chúng ta ăn động vật, thức ăn sẽ đi qua đường
ruột rất lâu, các chất độc hại từ động vật dễ dàng
hấp thu vào cơ thể.
Trong
thực vật có nhiều chất antioxydans - chống oxy hóa. Con người
thở oxy để sống nhưng oxy cũng làm cho con người lão hóa.
Đây chính là hai mặt cùa vấn đế. Cái gì tạo sự sống
thì cũng hủy diệt sự sống. Nhờ có nhiều flavonoid, caroten,
nhiều vitamin E, C nên thực phẩm chay có tác dụng giúp hạn
chế oxy hóa tự do phát sinh, Chế độ ăn chay có ít cholesterol,
ít acid béo bão hòa và có nhiều chất xơ, tránh khuynh hướng
bị viêm ruôt thừa, ít bị hội chứng đại tràng kích thích,
trĩ và giãn tĩnh mạch chi...
-
Trên phương diện y học, có những nguy hại nào từ ăn chay
không?
- Tuyệt
nhiên không có một hạn chế nào từ ăn chay cả. Nếu có
chăng thì đó chỉ là do suy nghĩ từ con người. Đa số mọi
người đều cho rằng ăn chay sẽ không đủ chất. Đây là
hạn chế lớn nhất. Nhưng như Đức Phật đã nói “we are
what we think!” (mình chính là ý nghĩ của mình - NV), nếu mình
thấy ăn chay không bổ dưỡng thì nó sẽ không bổ dưỡng
và ngược lại. Đây là góc độ của tâm thức chứ không
còn là góc độ của dinh dưỡng. Từ lâu, khoa học đã gieo
vào đầu dân chúng là ăn chay sẽ không cân đối, cần phải
có thức ăn từ động vật. Do vậy mà đai đa số mọi người
cứ mãi ám ảnh. Thực tế thì hoàn toàn ngược lại.
-
Bác sĩ giải thích thế nào khi có người cho rằng, bệnh tiểu
đường phần lớn do ăn chay mà ra?
- Không
phải vậy, mà ngược lại nữa là khác. Tất cả các nghiên
cứu khoa học đến bây giờ đều cho rằng ăn chay sẽ làm
giảm bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, thực tế ở Việt Nam,
nhiều trường hợp ăn chay bị tiểu đường là do thiếu vận
động. Hoạt động thể lực ít là nguy cơ rất cao để bị
bệnh nay. Để hạn chế, mỗi ngày cần vận động nhiều
hơn một chút, tạo điều kiện để được đi bộ càng nhiều
càng tốt.
Cần phải có
một chế độ ăn uống hợp lý
-
Theo nghiên cứu của giới chuyên môn, một khẩu phần ăn chay
như thế nào thì được xem là đảm bảo sức khỏe?
- Trước
hết phải đảm bảo số lượng của bữa ăn đã. Nếu ăn
ít quá thì sẽ suy dinh dưỡng, còn ngược lại thì sẽ bị
béo phì. Tuy nhiên, quan trọng nhất vẫn là làm sao đầy đủ
các chất dinh dưỡng để tạo nên sự cân đối.
Chúng
ta có thể làm một cái tháp thực phẩm ăn chay, phải đầy
đủ 4 nhóm. Nhóm thứ nhất và nhiều nhất là rau trái, cần
đến 500gr mỗi ngày. Rau trái cung cấp muối khoáng, sinh tố,
các chất chống oxy hóa, chống lão hóa. Ngũ cốc là nhóm thứ
nhì. Đây có thể là gạo, bánh mì, khoai củ v.v… Trung bình
mỗi ngày cần 300gr tùy mỗi người. Các thứ này sẽ cung
cấp năng lượng, tinh bột, vitamin nhóm B tạo nên cảm giác
no khi ăn. Nhóm thứ ba là nhóm cung cấp chất đạm, gồm: đậu,
đỗ, sữa v.v…, một ngày cần khoảng từ 50 đến 100gr. Nhóm
cuối cùng là dầu ăn và gia vị. Cần 20 đến 30gr dầu ăn
mỗi ngày; gia vị như muối, đường càng ít càng tốt.
Dầu ăn sẽ
cung cấp các chất béo cần thiết cho cơ thể.
-
Còn chế độ cụ thể cho mỗi ngày thì sẽ như thế nào,
thưa bác sĩ?
- Thông
thường, nên ăn đầy đủ ba bữa trong một ngày. Riêng đối
với chư Tăng Ni Phật giáo, do thực tập thiền nhiều nên
nhu cầu dinh dưỡng rất thấp, kể cả nhu cầu oxy, nên không
cần thiết phải ăn đủ ba bữa một ngày mà họ vẫn khỏe
mạnh. Đây thực sự là một lối sống rất đặc biệt. Chân
lý nằm ở chỗ này, còn tất cả những gì tôi nói chỉ là
lý thuyết. Ăn như thế nào mà cảm thấy khỏe là được.
Ví dụ ở Tây Tạng, dù ăn rất cực khổ nhưng người ta
vẫn rất khỏe. Như vậy, quan trọng nhất là mỗi người
phải lắng nghe được chính cơ thể và nhu cầu của bản
thân. Phải tin vào cơ thể của mình, hạn chế việc tin quá
nhiều vào bác sĩ. Bác sĩ chỉ nói lý thuyết thôi.
-
Nhưng… để lắng nghe được những gì cơ thể cần, phải
chăng là một việc rất khó?
- Đúng
thế! Vì con người bây giờ hầu như mất thói quen đó. Ngày
xưa, đi lại khó khăn, người ta ít cần đến bác sĩ nhưng
họ vẫn sống tốt. Bây giờ tất cả mọi thứ đều phụ
thuộc vào bác sĩ. Như thế thì không nên chút nào.
Ăn chay có liên
quan đến thực hành tâm linh
-
Được biêt, bác sĩ cũng là một người ăn chay trường, nhân
duyên nào đã đưa bác sĩ đến với việc ăn chay?
- Cách
đây khoảng 3 năm, tự nhiên tôi bắt đầu quan tâm đến tâm
linh, muốn tìm hiểu bản thể của con người. Từ góc độ
là một người làm khoa học đi vào nghiên cứu về tâm linh,
tôi nhận thấy rằng thông qua Phật giáo, việc nghiên cứu
sẽ dễ dàng hơn so với các tôn giáo khác. Tôi đi vào tâm
linh bằng con đường Phật giáo để khám phá, tìm hiểu và
tôi nhận ra rằng Phật giáo rất gần với khoa học. Các tôn
giáo khác phải gắn với niềm tin, đức tin mà trước đó
tôi vốn là người không hề có. Chính vì vậy mà tôi tìm
đọc rất nhiều sách liên quan đến Phật giáo được viết
bởi những bậc thây rất nổi tiếng như: HT. Thích Thanh Từ,
Thiền sư Thích Nhất Hạnh, v.v… Tôi cũng đọc sách
các tôn giáo khác nhưng không nhiều như Phật giáo.
Nhờ
có một người giới thiệu, tôi đến với một trung tâm thiền
và đã bắt đầu thực tập. Thực hành thiền, người hướng
dẫn không bắt buộc phải ăn chay, nhưng tôi nghiệm ra một
điều rằng, nếu vẫn còn ăn động vật thì sẽ khó mà tĩnh
tâm. Thế là từ từ tôi bỏ việc ăn mặn. Có một điều
rất lạ là trước đó tôi không ăn chay ngày nào nhưng vẫn
có thể bỏ ăn mặn một cách đột ngột rất dễ dàng, không
có gì khó khăn cả.
-
Theo như trường hợp của bác sĩ thì rõ ràng việc ăn chay
có quan hệ mật thiết đối với vấn đề thực hành tâm
linh?
- Ở
Việt Nam, hầu như chưa có nghiên cứu cũng như tài liệu nào
nói về vấn đề này. Nhưng trên thế giới đã có nhiều
công trình nói lên điều đó. Tôi cũng đã có dịp đọc các
tài liệu này và được biết rằng, sự thức tỉnh tâm linh
làm cho con người quan tâm đến ăn chay. Ví dụ như ở Mỹ
hiện tại có khoảng 20 triệu người ăn chay và mỗi năm có
thêm khoảng 1 triệu người nữa. Khi ăn chay, con người dường
như nhạy cảm hơn, việc giết chóc động vật trở nên qua
sức đối với họ. Riêng theo tôi, những người ăn chay dường
như tử tế hơn, sống có trách nhiệm hơn, biết yêu thương
hơn. Ở một góc độ nào đó, đây cũng chính là yếu tô
tâm linh của cuộc sống con người.
Xin
chân thành cảm ơn bác sĩ!
Bảo
Thiên (thực hiện)
(Giác
Ngộ)
07-23-2008
07:33:27
